Wednesday, October 29, 2025

The Statue of Unity: A Fitting Tribute to the Iron Man

Dr. Rajendra Buradikatti


Among the most important destinations I'd marked for my Gujarat tour this year was the Statue of Unity (SoU). Towering into the sky from the middle of the Narmada river, this majestic monument holds the distinguished honour of being the world’s tallest statue. Seeing it was, without a doubt, a top priority.

In fact, my trip to Gujarat was initially supposed to begin with a visit to this iconic spot. For anyone traveling from Karnataka, the Statue of Unity is arguably the most significant tourist spot after Surat. I had planned to visit it first. However, since this was a solo trip, hiring private transport would've been financially prohibitive. I was heavily relying on public transportation—both government and private bus services. I found out that direct bus services to the location were only available from Ahmedabad and the nearby city of Vadodara, and frustratingly, only on Sundays.

Since Sunday didn't fit into my schedule, I was compelled to completely overhaul my entire trip itinerary just three or four days before embarking on the journey. This meant cancelling my hotel booking in Vadodara, and all subsequent rail bookings, resulting in a minor financial loss. New bookings were made, and a fresh plan was set.

The Journey to Ekta Nagar

My revised schedule involved traveling directly from Karnataka to Ahmedabad, staying there for a night, and then heading straight to Dwarka—the ancient, divine city on the Arabian Sea coast. From there, I visited Porbandar, the birthplace of Mahatma Gandhi, before returning to Ahmedabad. I spent an entire day—September 30th—exploring the major sights of Ahmedabad city. The following day, October 1st, was left open. This strategic gap was planned because the day after (October 2nd), I was scheduled to attend the Gandhi Jayanti celebrations at the Sabarmati Ashram in Ahmedabad.

Naturally, I dedicated October 1st to a day trip from Ahmedabad to the Narmada Valley to witness the world’s tallest statue. While exploring Ahmedabad the previous day, I took every available moment to check for travel arrangements online. I got lucky: there was a direct 'Janshatabdi' Express train service from Ahmedabad to Ekta Nagar (Kevadia) via Vadodara and back! Without delay, I booked my ticket. Simultaneously, I visited the official website of the Statue of Unity's governing body and purchased my entry ticket.

The train was scheduled to depart from Ahmedabad at 7:45 AM and reach Ekta Nagar in exactly three hours. The return journey was equally late, departing at 8:45 PM and arriving back in Ahmedabad around midnight. Due to these unconventional timings, I always make sure to book my accommodation near the railway or bus stations when traveling to other states, and this time was no exception, which saved me any potential midnight hassle.

A Minor Hiccup at Ahmedabad Station

I woke up early, quickly got ready, and had my breakfast at a nearby canteen. A small challenge of traveling in North India is the scarcity of authentic South Indian cuisine. While some eateries boast ‘South Meals’ signs, much like some of ours offer ‘North Meals,’ they rarely deliver the true experience. However, this canteen pleasantly served Idli-Vada, my favourite breakfast! Finishing up, I walked to the Ahmedabad railway station, only to realise my train wasn't at 7:15 AM as I'd rushed to believe, but at 7:45 AM! I had clearly misread the time.

When I have time on hand in a new city’s railway or bus station, I never just sit around. My habit is to stroll around, observing the station, the people, and the small, unique details. I used the extra half-hour for this purpose. My train was scheduled to depart from Platform 2. I made my way there and sat waiting. It was 7:30 AM, yet the train hadn’t arrived. The Janshatabdi is a terminating service, and common sense dictates that it should be brought to the platform at least half an hour before departure. A doubt crept in, and I checked the details again. I was on Platform 2A instead of Platform 2!

Anyone who travels by train knows the stress of a last-minute platform change. However, Platforms 2 and 2A were actually two technically distinct parts—the front and rear ends—of the same physical platform. This saved me the trouble of climbing and descending stairs, but such confusing systems can be a major headache for less experienced travellers. As far as I know, this practice of designating one platform as two is unique to only a few Indian railway stations, and Ahmedabad is one of them!

The train left on time, passing through Anand and Vadodara before reaching Ekta Nagar around 10:30 AM. Both Anand and Vadodara are famous among Kannadigas for different reasons. Anand is the birthplace of Amul (Anand Milk Union Limited), the dairy giant whose products are popular across India, including Karnataka. Vadodara, formerly known as Baroda, is the home of the Bank of Baroda, a bank that recently acquired our Karnataka-based Vijaya Bank and has numerous branches in the state. To commemorate these connections, I quickly stepped out at both stations to snap a couple of photos.

Arrival at Ekta Nagar: The City of Unity

Ekta Nagar is not a naturally evolved town; it's a newly built city created specifically for the Statue of Unity. As its name suggests, it contains little other than the Statue, related buildings, parks, gardens, guesthouses, and a bus terminal. Located near the Kevadia colony in the Narmada river area of Gujarat, the railway station is the terminus for all incoming trains. As the train left Vadodara, it became apparent that everyone on board was heading to see the Statue of Unity.

Stepping out of the station, I saw a line of buses operated by the Statue of Unity administration, all bearing the SoU emblem. No one needed to ask for directions. Everyone simply boarded the waiting buses. As soon as a bus filled up, the driver would depart. These were all driver-only buses with no conductors, a transport system managed by the administration to ferry visitors between the various sites within Ekta Nagar. There’s no separate ticket system for these local buses; travel is complimentary with the main Ekta Nagar ticket.

The entry tickets are tiered. The price varies based on what you choose: simple gallery viewing, gallery plus Maze Garden, or packages that include accommodation. When I booked, the prices ranged from ₹450 to ₹30,000! Since I was on a day trip, I bought the basic ₹450 ticket.

Once on the bus, the automated announcement system began broadcasting information. After a warm welcome to Ekta Nagar, the first piece of information was a relief: the buses operated in a loop, starting from the railway station and eventually returning to it. This immediately eased my worry about how I would get back for my late-night train.

The bus proceeded, announcing and stopping at various tourist spots along the route. Passengers could alight to see a site and re-board after their visit. Eventually, the bus dropped me at the main complex of the Statue of Unity. The organisation here, including vehicle parking and passenger movement, was remarkably seamless. Everyone alighted at a single point, but buses departed from two or three distinct numbered bays, ensuring no confusion. Information centres were also conspicuously located for any queries.

I encountered a minor issue upon arrival. Entry into the Observation Gallery (located inside the Statue’s base) is strictly regulated for security, with specific rules on what can be carried inside. Moreover, entry is scheduled in two-hour slots (e.g., 10 AM to 12 PM, 12 PM to 2 PM, 2 PM to 4 PM), which must be selected during the ticket booking. Since this was my first visit from Ahmedabad, I wasn't certain of the travel time, so to avoid any delay-related trouble, I had booked the later slot of 2:00 PM to 4:00 PM.

I arrived at 11:30 AM, leaving me with a two-and-a-half-hour wait. I wanted to see if I could enter during the earlier 12:00 PM to 2:00 PM slot. I approached the young woman at the information centre. She informed me I couldn't enter early. "Instead," she suggested, "visit the Sardar Sarovar Dam, the Maze Garden, and the Valley of Flowers nearby. You should be back by 1:30 PM, and your slot will be ready." Since those were places I intended to see anyway, I took her advice and headed to the indicated bus stop. An arriving bus took me to my first stop within minutes.

The Mighty Sardar Sarovar Dam and the Valley of Flowers

The bus dropped me at the 'Valley of Flowers', which was a short distance away. Three or four other attractions were located nearby. I decided to start with the Valley of Flowers but as soon as I entered, a path on the left led towards the viewing point for the Sardar Sarovar Dam. The dam looked stunning from a distance. I decided to see it first.

The Sardar Sarovar Dam is one of India's most significant water projects. Built on the Narmada River, it's an important dam in India due to its vast length, height, and catchment area. It is, quite literally, the lifeline for countless families and the agriculture of two major states, Gujarat and Rajasthan, providing essential drinking and irrigation water. This dream project of Sardar Vallabhbhai Patel was rightfully named after him, a fitting honour for the leader.

The Statue of Unity is strategically placed facing the dam, in the middle of the river. This location might have been chosen, in part, to prevent dangerous, uncontrolled water flow, should the river water ever surge. From this viewpoint, the sight is truly spectacular: the Sardar Sarovar Dam on one side, flanked by the Vindhya mountain ranges, and the Western Ghats on the other. In the nearby forests, large boards pointed to the Cactus Garden and Butterfly Garden, all visible from the riverbank. After soaking in the panoramic view, I moved on to the Valley of Flowers.

This garden is home to hundreds of species of flowering plants, including shrubs, bushes, and climbers. It seemed they had attempted the ambitious feat of cultivating flowers from almost every part of the country. Signboards accompanying the plants listed their names along with their scientific names in English, Hindi, and Gujarati. Strolling through the park, reading the labels, and admiring the colourful blooms was a truly refreshing experience.

The design of this vast park, featuring various flora, is very appealing. There are beautiful walkways, stone benches for resting, and even small shaded cottages. Crucially, they’ve set up dedicated selfie points. From one spot, you can capture a photo with the magnificent Statue of Unity towering in the distance, framed by the beautiful hills and the pristine Narmada River behind you.

Another dedicated photo spot features a large, attractive concrete wall with the slogan: "I am in the Valley of Flowers in Gujarat, India." It's a great spot to prove your location! I took a couple of photos at both spots before heading out. Nearby is the Glow Garden, which features artificial flowers made of cement structures. It supposedly hosts a light and sound show in the evening, which I noticed was timed to end before the Laser Show at the Statue of Unity.

The Statue of Unity's Laser Show starts at 7:30 PM daily. It felt like the Glow Garden's show was scheduled for 6:30 PM to allow visitors enough time to walk over to the main site for the main event. Adjacent to the Valley of Flowers is the Maze Garden. When I presented my basic ticket there, I was informed, "Your ticket is the basic one and does not include entry here. You'll need to pay ₹100 per person if you wish to enter." As it was already afternoon, I decided to skip it for the sake of time, not money, and headed back to the bus stop. In seven or eight minutes, the bus had returned me to the main Statue of Unity complex.

Inside the Statue's Gallery

I approached the entry gate for the ground-floor gallery half an hour before my scheduled slot. The security personnel waved me through. Although visitors are informed during booking about what can and cannot be carried inside, some invariably bring prohibited items, causing delays for everyone else during the security check. Forbidden items include weapons like knives or guns, as well as food packets.

I witnessed a couple being told they couldn't take their child’s packet of crunchy snacks inside. It was a packet worth maybe twenty rupees, and when they realised the security guards were about to toss it into the bin, the parents quickly opened it and began stuffing the snacks into the child's mouth right there. The child had probably just eaten something and wasn't interested, shaking their head and keeping their mouth shut. But the parents forcibly pried open the child's lips and pushed the snack in. Their focus seemed to be on avoiding the loss of twenty rupees rather than the child's comfort or health. It was as if they considered the child's stomach to be a convenient 'dustbin' at that moment!

Moving past them, I went through the check. I had already deposited my small bag at the designated locker outside. The security personnel asked me to leave my water bottle behind, as drinking water facilities were available everywhere inside. I walked on. I'd expected mobile phones to be prohibited, but they weren't, allowing me to take some important historical photos inside without trouble.

Upon entering the SoU premises, several photo points have been established. There are artificial waterfalls and backdrops featuring slogans like 'Ek Bharat Shreshtha Bharat' (One India, Great India), perfect for taking souvenir photos. After a quick stop at the washrooms, I had to walk about 100 to 150 meters to reach the base of the Statue. For those unable to walk, free electric auto-rickshaws constantly ferry people back and forth, covering the distance in just a couple of minutes.

The Iron Man of India

The Statue of Unity is a true-to-life representation of Sardar Vallabhbhai Patel, one of the most significant figures in modern Indian history. A freedom fighter, he was independent India's first Deputy Prime Minister and Home Minister. A son of Gujarat, Patel played the most crucial role in the integration of India. When the British left, the country was comprised of over five hundred princely states. The credit for uniting all of them into the Union of India, thereby forming the giant nation we know today, goes entirely to Patel.

This Herculean task was anything but easy. Patel employed political astuteness, using both diplomacy (persuasion) wherever possible and force where necessary, to ensure all these states merged with India. This is why he is rightfully called the Iron Man of India.

Driven by the ambition to permanently cement the memory of this great man in the public consciousness, the Gujarat government, under the leadership of the then Chief Minister Narendra Modi, announced the Statue of Unity project in 2010. Construction began in 2013 and, after five continuous years of work, the colossal statue was inaugurated on Patel’s birth anniversary, October 31, 2018. The inauguration was performed by Narendra Modi, who had envisioned the project as Chief Minister and was now dedicating it to the nation as its Prime Minister.

A Monument to History and Engineering

The Statue of Unity stands at a staggering height of 182 meters, officially making it the world’s tallest statue. It surpasses Russia’s The Motherland Calls (91m), the US’s Statue of Liberty (93m), China’s Guan Yin of Nanshan (108m), and even the Spring Temple Buddha in China (128m), which previously held the record.

The pedestal (or Basement) of the Statue itself is a massive structure, spanning three to four storeys, with a lift system to take visitors up to the feet of the Statue. This gives you an idea of the sheer scale of the monument. Interestingly, farmers across Gujarat generously donated their used, unusable iron tools to be melted and incorporated into the foundation of this base. The inner workings of this giant foundation, showcasing the engineering marvel, are shown to visitors via the lifts.

The basement is incredibly spacious and houses a gigantic gallery with various sections. While Patel's enormous statue stands outside, reaching for the sky, the gallery inside features a smaller bronze replica (still ten feet tall) and a massive bust of his head, perfect for tourist photos. Various rooms in the gallery highlight the significance of India’s integration and Patel’s pivotal role in that process.

One room is a replica of Patel’s library. Another features giant photographs of newspaper clippings from that era, allowing visitors to read key headlines about the nation-building process. One room is dedicated to the Narmada project, featuring a large screen that continuously plays a documentary in Hindi and English detailing the project's conception, implementation, and benefits. I spent a good amount of time watching this. Another screen displays highlights from Patel's life.

The pillars throughout the area are adorned with murals depicting major milestones in nation-building and various aspects of Gujarati life. The most intriguing piece, which I hadn’t seen in any other museum in the country, was a large group photograph. It was a picture of a meeting called by Patel immediately after Independence to convince the rulers of the various princely states to merge their kingdoms into the newly formed Indian Union.

It was a rare picture of many Indian rulers gathered in one place. Scanning the faces, I spotted B. D. Jatti, the ruler of Jamkhandi from the Karnataka region. However, the Maharajas of Mysore were conspicuously absent! Most people know why: the Mysore rulers, who initially agreed to join the Union, later reversed their decision. This led to a Praja Pratinidhi Sarkar (People’s Representative Government) struggle by freedom fighters to ensure Mysore finally acceded to the Union. Interestingly, however, I did find a list detailing the high-level committee of seven or eight native rulers Patel had formed to strategise the integration of the princely states, and Jayachamarajendra Wadiyar, the Maharaja of Mysore, was on that list.

Unity Pledge and Entertainment

On the way out, I noticed a setup for a digital quiz, which was fun for children. It offered multiple-choice questions related to India’s integration, allowing kids to test their knowledge and enjoy the entertainment. This feature is a great addition for families. In addition to this, there is also a system where adults can voluntarily take a pledge in the presence of this great man—a pledge for the nation's unity and integrity, the protection of its flora and fauna, the rule of law, and the respect of all religions equally.


The computer setup requires your name and address, after which you select your preferred pledge. The moment you take the pledge, it appears instantly on a large screen with your name, city, and state. The screen displays about twenty to twenty-five pledges before the older ones scroll away. I took a pledge to respect all religions and treat them equally, and another to honour the Constitution and the legal system.

While I was taking my pledge, two college girls from Andhra Pradesh, curious about what I was doing, came up to me. I explained the process. When one of them tried to register her details, the computer rejected them. She asked me why. I told her, "You must not have turned eighteen yet. According to the Indian Constitution, any pledge you take is not official until you are of age." "Oh, really?" she said, looking disappointed. Seeing her crestfallen face, I suggested she modify her date of birth slightly, not for official validation, but just for the fun of seeing her pledge appear on the screen. She happily did so, recorded her pledge, and thanked me gratefully before moving on with her friend.

The Feet of the Giant

While exploring the vast gallery in the basement is one experience, another spectacular one is climbing the stairs to reach the feet of Sardar Patel's colossal statue. The height one covers in the lifts is what must be ascended via the stairs. Although escalators are installed alongside the stairs, they are designated only for the physically challenged and the elderly, and security personnel monitor their use. However, since the crowd was thin that day, those of us who weren't challenged were also able to use the escalators both up and down.

Riding the escalator, I finally reached the very top, arriving at Sardar Patel's feet. To reach just his feet required ascending this high! There was no chance of reaching his head. Standing at his feet and looking up at his face made me feel so small that I felt my cap might fall off! There is enough space between his two giant feet for a bus to pass through.

This brings to mind a funny local saying: "You are not even fit to touch his sandal!" The meaning of that phrase truly hit me as I stood next to Patel's 'sandal'. I wasn't even as tall as the solid sole, which was about eight feet high at the heel, let alone the sandal itself! I, at five-foot-and-a-quarter, was utterly dwarfed.

Thus, I couldn't even reach his feet to offer a proper Namaskar! Standing there, looking around, the view was a feast for the eyes: the smoothly flowing Narmada, the vast expanse of hills surrounding it, and the prominent sight of the Sardar Sarovar Dam. It was only after drinking in the view that I looked at my watch. It was 4:00 PM. I hadn't realised I'd spent two-and-a-half hours inside. I descended, found a shaded spot under a small, beautiful tree, and rested on one of the stone benches. After recovering, I took a silent electric auto-rickshaw to the exit of the gallery area and stepped out.

Waiting for the Laser Show

Outside, I retrieved my bag from the locker. Having had only a small, unsatisfactory breakfast at the Ahmedabad station and no lunch, I was famished. I looked around for food. While the area does have provisions for food, all the hotels and main food courts are located three to four kilometres away. The authorities have strictly prohibited the setting up of any permanent shops near the Statue itself—likely to prevent a 'fair-like' atmosphere and to maintain environmental cleanliness. However, they've allowed three or four vendors to set up mobile food trucks near the bus stop.

I went over to check what was available. Fortunately, they had items like Fried Rice. I ordered a plate, ate it, drank some water, and felt relieved. At this point, I felt I had covered all the must-see spots. There were botanical gardens, children’s play areas, and a full food court a few kilometres away, but I had no interest in visiting them. Exhausted from walking all day, I decided to simply wait for the special Sound and Light Laser Show scheduled for the evening.

I sat down, only to learn the show was scheduled for 6:00 PM, meaning I had a two-hour wait. I sat and waited. Six o’clock passed, then 6:30 PM. It still hadn't started. I began to feel restless and thought of heading back to Ekta Nagar, but what would I do there? The return train wasn't until 8:45 PM. I passed the time by restlessly shifting chairs and watching the sunset in the west. Finally, unable to bear it, I checked the information centre. They confirmed the show started at 7:30 PM. Disappointed, I wandered around again.

The show starting at 7:30 PM meant it might end around 8:30 PM. The fear of missing the bus loomed. A senior person from Mangalore I’d met in Ahmedabad the previous day had warned me: "Do not miss the bus at Ekta Nagar. Don't get lost in the laser show. The moment it ends, everyone will rush for the buses. If you miss it, there is no other accommodation nearby." I decided that as soon as the show started, I would watch it for a token five or ten minutes and then quickly head to the bus.

As the show began, people settled into the thousands of chairs laid out in the spacious field. I stood near the bus stop and watched the show from there. The massive structure of Sardar Patel's statue served as the screen for the projection. The documentary, which highlighted Patel's life and achievements, was projected onto the colossal statue using a special laser setup. The interplay of light and shadow created a thrilling spectacle against the dark sky. The display was perfectly visible from any of the seats. As a Kannada epic once asked, "Why the push and shove to see the sky?" Similarly, with a statue this tall, you don't have to struggle to see it; you’d have to try hard not to see it!

After watching for a while, I boarded one of the waiting buses and secured my seat. One by one, other train travellers followed suit. The show hadn't ended, but seeing the bus full, the driver started the engine. As planned, the bus circled through the various parts of Ekta Nagar, dropping off and picking up passengers before finally depositing us at the Ekta Nagar railway station. The train was ready and waiting, though the departure was still half an hour away. Since tickets were pre-booked, there was no rush for seats. I had a quick snack available on the platform to mark a symbolic dinner before boarding. As the train sped towards Ahmedabad, the day's events at Ekta Nagar played out in my mind, leaving me with a profound sense of satisfaction from a trip well spent.

Dr. Rajendra Buradikatti

October 10, 2025



Tuesday, October 28, 2025

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ: ಸರದಾರನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆ!

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ: ಸರದಾರನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆ!

ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

ನನ್ನ ಈ ವರ್ಷದ ಗುಜಾರಾತ್‌ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಾನು ಗುರುತುಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವ ʼಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿʼ (Statue of Unity) ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ನನ್ನ ಗುಜರಾತ್‌ ಪ್ರವಾಸ ಯೋಜನೆ

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನನ್ನ ಗುಜರಾತ್‌ ಪ್ರವಾಸವೇ ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಗುಜರಾತಿಗೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಸೂರತ್‌ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೇ ಇದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನೇ ನಾನು ಮೊದಲು ಭೇಟಿಮಾಡಲು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಲ ನಾನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುತ್ತಿದುದರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಹು ದುಬಾರಿ ಸಂಗತಿಯಾಗುವ ಕಾರಣ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಖಾಸಗೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೆ. ಹೀಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ವಡೋದರಾ ನಗರಗಳಿಂದ ಹೋಗಿಬರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ಈ ರೀತಿ ಬಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ಭಾನುವಾರ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂತು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಭಾನುವಾರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇಡೀ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.

ಈ ಮರುಹೊಂದಣಿಕೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ವಡೋದರಾದಲ್ಲಿ ಬುಕ್‌ ಮಾಡಿದ್ದ ಹೋಟೆಲ್‌, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿದ್ದ ರೈಲ್‌ ಬುಕಿಂಗ್‌ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಹೊಸ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಹೊಸ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಹೊರಟು ಸೀದಾ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದಿರುಳು ತಂಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಟು ಅರಬ್ಬಿಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ, ದೇವಭೂಮಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ದ್ವಾರಕಾ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದ ಪೋರಬಂದರಿಗೂ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಅಹಮದಾಬಾದಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ಒಂದು ದಿನ ಸುತ್ತಾಡಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೆ. ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ ಸುತ್ತಾಡಿದ ದಿನ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ ಮೂವತ್ತು. ಮರುದಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಒಂದು ದಿನ ನನಗೆ ಖಾಲೀ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಅದರ ಮರುದಿನ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಅಹಮದಾಬಾದಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಾಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜಯಂತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಒಂದರಂದು ಅಹಮದಾಬಾದಿನಿಂದ ನರ್ಮದಾ ಕಣಿವೆಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬರಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಅಹಮಾದಾಬಾದ್‌ ನಗರ ತಿರುಗಾಡುವಾಗಲೇ ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಾಗೆಲ್ಲ ಆನ್ಲೈನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಬರಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಏರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಹಮದಾಬಾದಿನಿಂದ ವಡೋದರಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಏಕತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಬರುವ ʼಜನಶತಾಬ್ದಿʼ ರೈಲೇ ಇತ್ತು.  ತಡಮಾಡದೆ ಬುಕ್‌ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಟಿಕೆಟ್‌ ಕೂಡ ಬುಕ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಅಹಮದಾಬಾದಿನಿಂದ ರೈಲು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳೂ ಮುಕ್ಕಾಲಿಗೆ ಹೊರಟು ಏಕತಾ ನಗರವನ್ನು ಮೂರು ತಾಸುಗಳಲ್ಲಿ ತಲುಪುವುದಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ರೈಲು ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿ ಎಂಟೂ ಮುಕ್ಕಾಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಅಹಮದಾಬಾದಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಅಪವೇಳೆಯ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಗಳ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ನಾನು ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಉಳಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆದಷ್ಟೂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಅಥವಾ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಹತ್ತಿರವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ  ಕೂಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರವೇ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ತೊಂದರೆ ಆಗುವಂಥದ್ದೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳೂಕಾಲಿಗೆ ರೈಲು ಎಂದುಕೊಂಡು ಬೇಗಬೇಗನೆ ಎದ್ದು ತಯಾರಾಗಿ ರೂಮಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಹತ್ತಿರವೇ ಇದ್ದ ಕ್ಯಾಂಟೀನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಹಾರ ಮುಗಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಊಟ ತಿಂಡಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೊಟೆಲ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ʻನಾರ್ತ್ ಮೀಲ್ಸ್‌ʼ ಸಿಗುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ʼಸೌತ್‌ ಮೀಲ್ಸ್‌ʼ ಬೋರ್ಡುಗಳು ಇರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅವು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ʻಸೌತ್‌ ಮೀಲ್ಸ್‌ʼ ಆಗಿರುವುದು ಕಡಿಮೆಯೇ. ಆದರೆ ಈ ಕ್ಯಾಂಟೀನಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯಂತೆಯೇ ಇಡ್ಲಿ ವಡಾ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅದು ನನ್ನ ಬೆಳಗಿನ ಮೆಚ್ಚಿನ ತಿಂಡಿಯೂ ಹೌದು. ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ದೂರದ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿತು ರೈಲು ನಾನಂದುಕೊಂಡಂತೆ ಏಳೂಕಾಲಿಗೆ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಏಳೂ ಮುಕ್ಕಾಲಿಗೆ ಎಂದು! ನಾನೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ.

ಯಾವುದೇ ಊರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣವಿರಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿರಲಿ ಸಮಯವಿದ್ದರೆ ವಾಚು ನೋಡುತ್ತಾ ಕೂರುವುದು ನನ್ನ ಜಾಯಮಾನವಲ್ಲ. ಆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೋ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೋ ಸುಮ್ಮನೇ ಸುತ್ತುಹಾಕಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ನನ್ನ ಚಾಳಿ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಅರ್ಧಗಂಟೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕೇ ಬಳಸಿದೆ. ನಾನು ಹೊರಡುವ ರೈಲು ಎರಡನೆಯ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂನಿಂದ ಹೊರಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿ ಆ ಫ್ಲಾಟ್ ಫಾರಂ ಎಂದು ಹೋಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ತುಸುಹೊತ್ತು ಕಾದೆ. ಏಳೂವರೆ ಆದರೂ ರೈಲು ಬಂದು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಹೋಗಬೇಕಾದದ್ದು ಜನಶತಾಬ್ದಿ ರೈಲು. ಅದು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಹೊರಡುವುದು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧಗಂಟೆಯಾದರೂ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ. ಅನುಮಾನ ಶುರುವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಚೆಕ್‌ ಮಾಡಿದೆ. ನಾನು ಕುಳಿತ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ ೨ ರ ಬದಲು ೨ಎ  ಆಗಿತ್ತು!

ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ ಬದಲಿಸೋದು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಎಂದು. ಆದರೆ ೨ ಮತ್ತು ೨ ಎ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಫ್ಲಾಟ್‌ ಫಾರಂ ಆಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ೨ಎ ಎಂದೂ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ೨ ಎಂದೂ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ತಾಪತ್ರಯವೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ ನಿಜ. ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಗೊಂದಲವಾಗುವಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಾನುಭವ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಅಲ್ಲವೇ? ನಾನು ಕಂಡಂತೆ ಹೀಗೆ ಫ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಂ ಒಂದನ್ನೇ ಎರಡಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೂಡ ಒಂದು!

ʼಅಮೂಲ್‌ʼ ತವರುಮನೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಬರೋಡಾ...

ರೈಲು ನಿಗಧಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಆನಂದ, ವಡೋದರಾ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಏಕತಾನಗರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತೂವರೆಯಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎರಡು ನಗರಗಳಾದ ಆನಂದ್‌ ಮತ್ತು ವಡೋದರಾ ಎರಡೂ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾದ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಇವೆ. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ʻಅಮೂಲ್‌ʼ (Amul) ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತವರು ಮನೆಯೇ ಈ ಆನಂದ್‌ (ಅಮೂಲ್‌ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವಿಸ್ತ್ರುತ ರೂಪವೇ ಆನಂದ್‌ ಮಿಲ್ಕ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್).‌ ಇನ್ನು ವಡೋದರಾ ಮೊದಲು ʻಬರೋಡಾʼ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ನಗರ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲಕ ವಿಜಯಾಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ʼಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಬರೋಡಾʼ ಈ ಊರಿನ ಮೂಲದ್ದು. ಇವುಗಳ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಾನು ಆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಬಂದಾಗ ಸುಮ್ಮನೆ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಒಂದೆರಡು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ.

ʻಏಕತಾ ನಗರʼ ಎಂಬುದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ  ಒಂದು ನಗರವೇ ಹೊರತು ಸಹಜವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ನಗರವಲ್ಲ . ಇದರ ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನಗರ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಪಾರ್ಕುಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಉಸತಿಗೃಹಗಳು ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ನರ್ಮದಾ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದ ʻಕವಾಡಿಯಾʼ ಕಾಲನಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ರೈಲುಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣ. ಅವು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮರಳಿ ಹೊರಡಬೇಕು. ವಡೋದರಾ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಮುಂದೆ ರೈಲು ಹೊರಟಾಗ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ನೋಡಲಿಕ್ಕೇ ಹೋಗುತ್ತಿರುವವರು ಎಂದು ನಮಗೆಲ್ಲ ಅಂದಾಜಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ನಾನು ರೈಲು ಇಳಿದು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಎಂಬ್ಲಮ್‌ ಇರುವ ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳೇ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವಾದ್ದರಿಂದ ಯಾರನ್ನೂ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ರೈಲಿನಿಂದ ಇಳಿದ ಎಲ್ಲರೂ ಸುಮ್ಮನೇ ಈ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹತ್ತತೊಡಗಿದರು. ಬಸ್ಸುಗಳು ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಚಾಲಕರು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಕೆಟ್‌ ಕೊಡಲು ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ಚಾಲಕ ಇರುವ ಬಸ್ಸುಗಳು. ಇಡೀ ಏಕತಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಧ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯೇ ಈ ಬಸ್ಸುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬರುವಾಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಟಿಕೆಟ್‌ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಏಕತಾ ನಗರದ ಟ್ರಿಪ್ ಗೆ ನಾವು ಟಿಕೆಟ್‌ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಟಿಕೆಟ್‌ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್‌ಲೈನ್‌ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

ಈ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಕೇವಲ ಗ್ಯಾಲರಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೇಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇವುಗಳ ದರ ನಿಗಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಅಂತರ ನಾನು ಬುಕ್‌ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರರಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಸಾವರಗಳವರೆಗೂ ಇತ್ತು! ನಾನು ಅಂದು ಹೋಗಿ ಅಂದೇ ಮರಳಿ ಬರುವವನಾದ್ದರಿಂದ ೪೫೦ ರೂಗಳ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟಿಕೇಟ್‌ ಖರೀದಿಸಿದ್ದೆ. ಯಾವ ಟಿಕೇಟ್‌ ಪಡೆದವರೇ ಅಗಿರಲಿ ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಈ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಏರಿದ ಬಸ್ಸು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತುಸು ದೂರಹೋದ ಮೇಲೆ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಮಾಹಿತಿಯು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತರವಾಗತೊಡಗಿತು.  ʼಏಕತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಮೊದಲ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿಯೇ ಬಸ್ಸುಗಳು ಈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಟು ಕೊನೆಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ರೈಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂಜೆ ಮರಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಸಹಜ ಆತಂಕ ದೂರವಾಯಿತು.

ಬಸ್‌ ಹೊರಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿವಿಧ ನೋಡತಕ್ಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾ ಆಯಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಸ್‌ ಹೊರಟಿತು. ಆಯಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡುವವರು ಅಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮತ್ತು ನೋಡಿದವರು ಹತ್ತಬಹುದಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಸ್ಸು ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ವಾಹನಗಳ ನಿಲುಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬರಲಿ ಜನ ಇಳಿಯುವ ಸ್ಥಳ ಒಂದೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುವ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮಾತ್ರ ಎರಡು ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಅವೆಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ನಂಬರ್‌ ಕೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಜನ ನಿಲ್ಲಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿ ಯಾರಿಗೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಗಳು ಆಗದಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಗೊಂದಲ ಆದರೆ ಕೇಳಿ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣುವಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ ಕೂಡ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಜಲಯೋಜನೆ ʻಸರದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಯೋಜನೆʼ

ನಾನು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವಲ್ಲಿ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಅಡಿಪಾಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೃಹತ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಮಾತ್ರ ಕೆಲವು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗಡೆ ಏನೇನು ಒಯ್ಯಬಹುದು; ಏನೇನು ಒಯ್ಯವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಂದಣಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಎರಡೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ೧೨ ಗಂಟೆ, ೧೨ ರಿಂದ ೦೨ ಗಂಟೆ, ೦೨ ರಿಂದ ೦೪ ಗಂಟೆ ಹೀಗೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಸಮಯವನ್ನು ನಾವು ಟಿಕೆಟ್‌ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡುವಾಗಲೇ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾರವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅಹಮದಾಬಾದಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಮೊದಲ ಸಲವಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಲುಪಲು ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಆಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಖಾತ್ರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ತಡವಾದರೂ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೨.೦೦ ರಿಂದ ೪.೦೦ ಗಂಟೆಯ ಸ್ಲ್ಯಾಬನ್ನು ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ.

ಆದರೆ ನಾನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧.೩೦ ರ ವೇಳಗೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರವೇಶಾವಧಿ ಬರಲು ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.  ಹಾಗಾಗಿ ಮ‍ಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬದಲು ಬೆಳಗಿನ ೧೨.೦೦ ರಿಂದ ೦೨.೦೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿಬರಬಹುದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಯುವತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಅವಳು ಅದಕ್ಕೆ ಈಗ ನೀವು ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಸರದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಡ್ಯಾಂ, ಮೇಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌, ಫ್ಲಾವರ್‌ ವ್ಯಾಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬನ್ನಿ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸಮಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೂವರೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನೀವು ಇಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸಾಕುʼ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಾನು ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇದ್ದ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನನಗೆ ಕೈಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಳಗಳೂ ನಾನು ನೋಡಲೇಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಸರಿ ಅನ್ನಿಸಿ ಅವಳು ತೋರಿಸಿದ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತೆ. ತಕ್ಷಣಕ್ಕೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಬಸ್ಸು ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಏರಿ ಹೊರಟೆ.

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ʼವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಾವರ್ಸ್‌ʼ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಸ್ಸು ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೆಳಗಿಳಿದು ನೋಡಿದರೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕವೇ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ನೋಡತಕ್ಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಹೊರಟೆ. ಮೊದಲು ನಾನು ಒಳಹೊಕ್ಕದ್ದು ʼವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಾವರ್ಸ್‌ʼ ಎಂಬು ಪುಷ್ಪೋದ್ಯಾನವನ್ನಾದರೂ ಆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಎಡಗಡೆಗೆ ಸರ್ದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಡ್ಯಾಮನ್ನು ನೋಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಡ್ಯಾಮು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟೆ.

ಸರ್ದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಡ್ಯಾಮ್‌ ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಜಲಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನರ್ಮದಾ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಉದ್ದ, ಎತ್ತರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ಆಣೆಕಟ್ಟು. ಭಾರತದ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಗುಜರಾತ್‌ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳ ಬೆಳಗಳ ಆಧಾರ ಆಗಿರುವ ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರ ಜೀವನಾಡಿಯೇ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸರ್ದಾರ ಪಟೇಲರ ಕನಸಿನ ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ನೇತಾರನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಗೌರವವೇ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.

ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಆಣೆಕಟ್ಟೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿಯೇ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಎದ್ವಾತದ್ವಾ ಆಗಿ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ತಂತ್ರವೂ ಈ ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾನದಂಡ ಆಗಿರಬಹುದು ಅನ್ನಿಸಿತು. ಈ ನೋಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸುತ್ತಲೂ ಕಣ್ಣಾಡಿಸಿದರೆ ಸರ್ದಾರ ಸರೋವರ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಅದರ ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಂಧ್ಯಪರ್ತತ ಶ್ರೇಣಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಇರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು ಅತ್ಯಂತ ನಯನಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಆ ಭಾಗದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ʼಕಾಕ್ಟಸ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ʼ ʻಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಗಾರ್ಡನ್‌ʼ ಇತ್ಯಾದಿ ದೊಡ್ಡ ಬೋರ್ಡುಗಳು ನದಿಯ ಈ ಬದಿಯಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನಾನು ʻವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಾವರ್ಸ್‌ʼ ಎಂಬ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡಲು ಮುಂದುವರೆದೆ.

ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜಾತಿಯ ಹೂವುಗಳ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಬಹುಶಃ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಅವರು ಕೈಹಾಕಿದಂತಿತ್ತು. ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಗುಜರಾತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಬಗೆಬಗೆಯ ಹೂವುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವುದು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಅನುಭವ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.

ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಹೂವಿನ ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಸಿರುವ ಉದ್ಯಾನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.  ಉದ್ಯಾನದ ಮಧ್ಯೆ ತಿರುಗಾಡಲು ಸುಂದರವಾದ ಕಾಲುದಾರಿಗಳು, ಆಯಾಸವಾದರೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚುಗಳು, ನೆರಳು ಬೇಕಾದರೆ ಕಾಟೇಜುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ಕಡೆ ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವಂಥವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಗಗನದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಎದ್ದುನಿಂತ ಏಕತಾಮೂರ್ತಿ ಅದರ ಸುತ್ತಲ ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನರ್ಮದಾ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಸೆಲ್ಫಿ ಸ್ಪಾಟಿನಲ್ಲಿ, I am in the valley of flowers in Gujara̧t India ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸಿಮೆಂಟಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ನಾವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿರುವುದರ ಗುರುತು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಇವೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೆರಡಲು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೋ ಗಾರ್ಡನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟಿನ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಜೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಇರುತ್ತದೆಯಂತೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆಯನ್ನು ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಳಿ ಸಂಜೆ ನಡೆಯುವ ಲೇಸರ್‌ ಶೋ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಏಕೆಂದರೆ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಳಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಏಳೂವರೆಗೆ ಲೆಸರ್‌ ಶೋ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಶೋವನ್ನು ಅವರು ಆರೂವರೆಗೇ ಇಟ್ಟಿರುವುದು ಅನ್ನಿಸಿತು. ಈ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ʻಮೇಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ʼ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಉದ್ಯಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ಟಿಕೇಟ್‌ ತೋರಿಸಿದಾಗ, “ನಿಮ್ಮ ಟಿಕೆಟ್‌ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟಿಕೆಟ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರವೇಶ ಸೇರಿಲ್ಲ. ನಿಮಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಬೇಕಾದರೆ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ೧೦೦ ರೂ. ಪಾವತಿಸಿ ಟಿಕೇಟ್‌ ಪಡೆಯಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗಲೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹಣದ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಮಯದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದತ್ತ ಬಂದೆ. ಬಸ್ಸು ಆಗಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಹತ್ತಿ ಕುಳಿತ ಏಳೆಂಟು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ನಾನು ಹೊರಟಿದ್ದ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯಿರುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು.

ಮಗುವಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಕಸದಬುಟ್ಟಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದಂಪತಿಗಳು!

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನನಗೆ ನಿಗಧಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಧಗಂಟೆ ಮೊದಲೇ ನಾನು ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಯವರು ಹೋಗಿ ಎಂದು ಕೈಬೀಸಿ ಸನ್ನೆಮಾಡಿದರು. ಒಳಗಡೆ ಹೋಗುವಾಗ ಏನು ಒಯ್ಯಬೇಕು ಏನು ಒಯ್ಯಬಾರದು ಎಂಬುದುನ್ನು ಸಂಘಟಕರು ಮೊದಲೇ ಟಿಕೆಟ್‌ ಬುಕ್‌ ಮಾಡುವಾಗ ತಿಳಿಸಿರುತ್ತಾರಾದರೂ ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೇ ಬಂದು ತಪಾಸಣೆ ವೇಳೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಉಳಿದವರಿಗೂ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲಿಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇತ್ತು. ಒಳಗೆ ಚಾಕು, ಚೂರಿ, ಬಂದೂಕು ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲದೆ, ಆಹಾರ ಪೊಟ್ಟಣ ಇಂತಹವುಗಳನ್ನೂ ಒಯ್ಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ದಂಪತಿಗಳಿಬ್ಬರ ಬ್ಯಾಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕುರುಕುರೆ ತಿಂಡಿ ಪ್ಯಾಕನ್ನು ಹೊರತಗೆದು ತಪಾಸಣೆಯವರು ಇದನ್ನು ಒಯ್ಯುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಬಹಳ ಎಂದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆಬಾಳಬಹುದಾದ ಆ ಪ್ಯಾಕನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ಅಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದಾಗ  ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅವರಿಂದ ಪಡೆದು ಮಗುವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಅವಸರ ಅವಸರವಾಗಿ ಆ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ ಒಡೆದು ಅದರಲ್ಲಿನ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಮಗುವಿನ ಬಾಯಿಗೆ ತುರುಕತೊಡಗಿದರು. ಮಕ್ಕಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟಬಂದಾಗ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಅವಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟ ಇಲ್ಲದಾಗ ನಾವು ತಿನ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಮಗು ಅದೇ ಆಗ ಏನೋ ತಿಂದಿತ್ತೇನೋ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ತಿನ್ನಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಬಾಯಿಯನ್ನು ತೆರೆಯದೇ ʼಬೇಡʼ ಎಂದು ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ದಂಪತಿಗಳು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಅದರ ತುಟಿ ಬಿಡಿಸಿ ಅದರ ಬಾಯಿಗೆ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತುರುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಪ್ಪತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಗಮನವಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಆ ಕ್ಷಣ ಅವರಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಗಮನ ಹರಿದಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಗುವಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವರು ʻಕಸದಬುಟ್ಟಿʼ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅವರ ವರ್ತನೆ!

ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿ ನಾನು ತಪಾಸಣೆಯವರ ಹತ್ತಿರ ಹೋದೆ. ನನ್ನ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಬ್ಯಾಗನ್ನೂ ನಾನು ಹೊರಗೆ ಅದನ್ನು ಇಡಲು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಮೆ ಮಾಡಿ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಒಳಗಡೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಇಡಲು ಹೇಳಿದರು. ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟು ಒಳನಡೆದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್‌ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಎಣಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಮೊಬೈಲ್‌ ಒಯ್ಯಲು ನಿರ್ಬಂಧವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನನಗೆ ಒಳಗೆ ಹೋದಾಗ ಒಂದಿಷ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತೊಂದರೆಯೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಫೋಟೋ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ʼಏಕ ಭಾರತ್‌ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತ್‌ʼ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಲೋಗನ್‌ಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಜುಳುಜುಳು ಸುರಿಯುವ ನೀರಿನ ಕೃತಕ ಕಿರುಜಲಪಾತಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ನೆನಪಿನ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವಾಶ್‌ ರೂಮುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಗುರವಾಗಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ನೂರು ನೂರು ನೂರೈವತ್ತು ಮೀಟರ್‌ ದೂರ ನಡೆದು ನಾವು ಏಕತಾಮೂರ್ತಿಯ ಬುಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆಯಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಆಟೋಗಳು ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಇತ್ತಿಂದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿ ಕುಳಿತರೆ ಎರಡು ಮೂರು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಬಿಡುತ್ತವೆ.

ಏಕತಾಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪುರೇಷೆ....

ಏಕತಾಮೂರ್ತಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರಾಗಿರುವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಪ್ರಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಗೃಹಸಚಿವರೂ ಆಗಿದ್ದ ಸರದಾರ್‌ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್‌ ಅವರ ತದ್ರೂಪ ಪ್ರತಿಮೆ. ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಟೇಲರು ಮೂಲತಃ ಗುಜರಾತಿನ ಮಗ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಈಗಿನ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಭಾಗ ಸುಮಾರು ಐದು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜರುಗಳ ಆಡಳಿತ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿ ಬೃಹತ್‌ ಭಾರತವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಪಟೇಲರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ವೇದ್ಯವಾಗುವ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ ಪಟೇಲರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮನವೊಲಿಸುವ ತಂತ್ರ, ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದ ಕಡೆ ಬಲತ್ಕಾರದ ತಂತ್ರ ಹೀಗೆ ಏನೇನೋ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ಧಿತನ ತೋರಿ ಅಂತೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯ (Iron man of India) ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಒಬ್ಬ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೆನಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮೈಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹೆಬ್ಬಯಕೆಯಿಂದ ಗುಜರಾತ್‌ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಏಕತಾಮೂರ್ತಿಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಸತತ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಈ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರತಿಮೆ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೩೧ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಗುಜರಾತಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರಮೋದಿ ಅವರೆ ಈಗ ಇದನ್ನು ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

ಏಕತಾಮೂರ್ತಿ ಒಟ್ಟು ೧೮೨ ಮೀಟರ್‌ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಸಧ್ಯ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ‌ʻಮದರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಲ್ಸ್ʼ (೯೧ ಮೀ), ಅಮೇರಿಕಾದ ʻಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿʼ (೯೩ ಮೀ.) ಚೀನಾದ ʻಗನಿಯಾನ್‌ ಆಫ್‌ ನಾಷನ್‌ʼ (೧೦೮ ಮೀ) ಇವುಗಳ ನಂತರ ಚೀನಾದ ʻಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಟೆಂಪಲ್‌ ನ ಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹʼವೇ (೧೨೮ ಮೀ) ಇದುವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಪಟೇಲರ ಮೂರ್ತಿಯು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ೧೮೨ ಮೀ. ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನವಾಗಿದೆ.

ಅಡಿಪಾಯವೇ ಇದೆ ಮೂರುನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತು!

ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಲಾದ ಅಡಿಪಾಯವೇ (Basement) ಸುಮಾರು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆ ಏರಲು ಲಿಫ್ಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ ಎಂದರೆ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಎತ್ತರದ ಅಗಾಧತೆಯನ್ನು ನಾವು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಈ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ರೈತರು ತಾವು ಬಳಸಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರಂತೆ. ಅವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಇದರ ಅಡಿಪಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬೃಹತ್‌ ಅಡಿಪಾಯದ ಒಳ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಿನಿಂದ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಅಡಿಪಾಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವೇ ʻಅಬ್ಬಾʼ ಎನಿಸುವಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಅಡಿಪಾಯದ ಒಳಗಡೆಯೇ ಬೃಹತ್‌ ಆದ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಪಟೇಲರ ಬೃಹತ್‌ ಮೂರ್ತಿ ಆಕಾಶದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೊರಗಡೆ ಇದರ ಮೇಲೆ ಇದ್ದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಚಿಕ್ಕದಾದ (ಚಿಕ್ಕದು ಅಂದರೂ ಹತ್ತು ಅಡಿಯದ್ದು) ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌ ಆದ ಅವರ ತಲೆ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡಿಪಾಯದ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ವಿವಿಧ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವ ಇವುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ತದ್ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಓದುವಂತೆ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬೃಹತ್‌ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ನರ್ಮದಾ ಯೋಜನೆಯ ಮಾಹಿತಿಯು ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತರೆ ಇಡೀ ಯೋಜನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆ ಅದು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಗೆ ಅದರಿಂದ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ ಚಿತ್ರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕುಳಿತು ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿನ ತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ.

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲುಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಗುಜರಾತಿನ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದು ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಬೃಹತ್‌ ಗುಂಪು ಭಾಗಚಿತ್ರ. ಇದುವರೆಗೂ ನಾನು ದೇಶದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರೂ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ  ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಆಳರಸರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮನವೊಲಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಸಭೆಯೊಂದರ ಚಿತ್ರ.

ಕಣ್ಣಿಗೆಬಿದ್ದ ʻಕನ್ನಡದ ರಾಜʼ ಮತ್ತು ʻಆಂಧ್ರದ ಹುಡುಗಿಯರು!ʼ

ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಿಯ ರಾಜರುಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದ ಅಪರೂಪದ ಚಿತ್ರವಿದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋದಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಜಮಖಂಡಿಯ ರಾಜರಾಗಿದ್ದ ಬಿ ಡಿ ಜತ್ತಿ ಅವರೂ ಇದ್ದದ್ದು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ! ಏಕೆಂಬುದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಟಾಹೊಡೆದಿದ್ದರು. ಆಗ ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ʼಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸರ್ಕಾರʼಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ ಮೈಸೂರು ಕೂಡ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು! ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಈ ದೇಶಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ರೂಪಿಸಲು ಪಟೇಲರು ಏಳೆಂಟು ದೇಶೀಯ ರಾಜರ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವಿವರ ಸಿಕ್ಕಿತು.  ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಾದ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್‌ ಇದ್ದರು.

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹೊರಬರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಖುಷಿಕೊಡುವ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ರಸಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಕೆಲವು ಏರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಂಡಿತು. ಭಾರತ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಮಕ್ಕಳು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರ ತಪ್ಪೋ ಸರಿಯೋ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಆನಂದಿಸುವ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಕ್ಕಳು ಮರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಖುಷಿಕೊಡುವ ಸಂಗತಿ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಯಸ್ಕರು ಈ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸನ್ನಿದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಏಕತೆ ಸಮಗ್ರತೆಗಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಜೀವಸಂಕುಲ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ, ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವುದರ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ವಿಳಾಸ ಕೊಟ್ಟರೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಬಹುದು. ನಾವು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಊರು ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಬೃಹತ್‌ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ತೆರೆಮರೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ನಾನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ದಾಖಲಿಸುವಾಗಲೇ ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನಾನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡತೊಡಗಿದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಇಬ್ಬರು ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವಿಧಾನ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ತನ್ನ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಏಕೆಂದು ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ತುಂಬಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಅಧಿಕೃತ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಎಂದೆ. ʼಹೌದಾ?ʼ ಎಂದು ಅವಳು ಸುಮ್ಮನಾದಾಗ ನಾನೇ ಅವಳ ಮುಖ ಸಪ್ಪೆ ಆದದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳ ಜನ್ಮದಿನಾಂಕವನ್ನು ತುಸು ಬದಲಿಸಿ ನೀಡಲು ಹೇಳಿದೆ. ಅವಳು ಅಧಿಕೃತತೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ದಾಖಲಾದದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟು ನನಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳಿ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆದಳು.

ʻಅವರ ಮೆಟ್ಟಿಗೂ ನೀನು ಸಮನಲ್ಲʼ ಎಂಬ ಮಾತಿಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಯಿತು!

ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಭಾಗವಾದರೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾ ಏರುತ್ತಾ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಅಂತೂ ಇಂತೂ ಪಟೇಲರ ಬೃಹತ್‌ ಆದ ಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದವನ್ನು ಸೇರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ. ಒಳಗಡೆ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಏರುವ ಎತ್ತರವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಹತ್ತುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು. ಈ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಮೇಲಿನವರೆಗೂ ಹೋಗಲು ಎಕ್ಸಲೇಟರ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ವಿಕಲಾಂಗರು ಮತ್ತು ಅಶಕ್ತರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಸೂಚನೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಮಾನಿಟರ್‌ ಮಾಡಲು ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಯವರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಹೋದ ದಿನ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಜನಸಂದಣಿಯಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಆಶಕ್ತರಲ್ಲದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಖಾಲಿ ಇರುವ ಎಕ್ಸಲೇಟರ್‌ ಮೂಲಕವೇ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಇಳಿಯಲು ಕೂಡ.

ಈ ಎಕ್ಸಲೇಟರ್‌ ಮೂಲಕ ಹತ್ತಿ ಹತ್ತಿ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಅಂತೂ ಇಂತೂ ನಾನು ಪಟೇಲರ ಪಾದವನ್ನು ಬಂದು ಮುಟ್ಟಿದೆ. ಅವರ ಪಾದದ ಹತ್ತಿರ ಬರಲಿಕ್ಕೇ ಇಷ್ಟು ಮೇಲೆ ಬರಬೇಕು. ತಲೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಿಕ್ಕಂತೂ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅವರ ಪಾದದ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅವರ ತಲೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಟೊಪ್ಪಿಗೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ! ಈ ಬೃಹತ ಮೂರ್ತಿಯ ಪಟೇಲರ ಎರಡೂ ಪಾದಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಒಂದು ಬಸ್ಸು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಜಾಗೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲೊಂದು ತಮಾಸೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ನಾವು ಯಾವುದಾದರೂ ದೊಡ್ಡವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಗುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ʼನೀನು ಅವರ ಮೆಟ್ಟಿಗೂ ಸಮ ಅಲ್ಲ ತಿಳ್ಕೊʼ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಕಡೆ ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಂದರೇನು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪಟೇಲರ ಮೆಟ್ಟಿನ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಾಗ ನನಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಮೆಟ್ಟಿಗೆ ಇರಲಿ ಆ ಮೆಟ್ಟಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಡಿಪಟ್ಟಿ (ಸೋಲ್‌) ಇರುತ್ತದೆಯಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೂ ನಾನು ಸಮ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಮ್ಮಡದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಎತ್ತರವೇ ಎಂಟು ಅಡಿಯಷ್ಟು ಇತ್ತು. ನಾನು ಇದ್ದದ್ದು ಐದೂಕಾಲು ಅಡಿ ಮಾತ್ರ!

ಹೀಗಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲು ಅವರ ಪಾದವೂ ನನಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ! ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸುತ್ತ ನೋಡಿದರೆ ಜುಳುಜುಳು ಹರಿಯುವ ನರ್ಮದಾ ಅದರ ಸುತ್ತ ಹಬ್ಬಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು. ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಸರ್ದಾರ್‌ ಸರೋವರ ಆಣೆಕಟ್ಟೆ ಇವುಗಳನ್ನುಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಹಬ್ಬ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿಯಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಗಡಿಯಾರದ ಕಡೆಗೆ ನನ್ನ ಗಮನ ಹೋದದ್ದು. ಆಗಲೇ  ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯಾಗತ್ತು. ಒಳಗೆ ಬಂದು ನಾನು ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದದ್ದೇ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬಂದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಚಿಕ್ಕ ಚೆಂದದ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಒಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕೂತು ದಣಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡೆ. ನಂತರ ಶಬ್ದಮಾಡದೆ ಸುತ್ತುಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಆಟೋ ಏರಿ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಗಮನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹೊರಬಂದೆ.

ಹೊರಗೆ ಲಾಕರ್‌ ನಿಂದ ನನ್ನ ಬ್ಯಾಗ್‌ ಪಡೆದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಎಂಥದ್ದೋ ಸಿಕ್ಕದ್ದು ತಿಂದಿದ್ದೆ. ತಿಂಡಿ ಹಿಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕೂಡ ಊಟ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಏನನ್ನಾದರೂ ತಿನ್ನಬೇಕು ಅನ್ನಿಸಿತು. ಸುತ್ತ ನೋಡಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಹೋಟೆಲ್‌ ಇತ್ಯಾದಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಊಟ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆಯಾದರೂ ಅವು ಈ ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಂಗಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾಡಲು ಅವರು ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಬರಬಾರದು ಎಂದು ಇದ್ದೀತು. ಪರಿಸರದ ಕಾಳಜಿಯೂ ಇದ್ದೀತು. ಆದರೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್‌ ತಂದು ಕೊಡುವ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಏನಾದರೂ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂದು ನೋಡಿದೆ. ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಫ್ರೈಡ್‌ ರೈಸ್‌, ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಐಟಂಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ಒಂದು ಪ್ಲೇಟ್‌ ಫ್ರೈಡ್‌ ರೈಸ್‌ ಆರ್ಡರ್‌ ಮಾಡಿ ಪಡೆದು ತಿಂದು ನೀರು ಕುಡಿದು ನಿರಾಳವಾದೆ. ಇನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂಥದ್ದು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳ ಅಂಗಳವಾದ ಫುಡ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಇತ್ಯಾದಿ ಇದ್ದವಾದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳಗಿನಿಂದ ತಿರುಗಿ ತಿರುಗಿ ಆಯಾಸ ಬೇರೆ ಆಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದೇ ಸಂಜೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನ ಲೇಜರ್‌ ಶೋ ನೋಡಲೆಂದು ಕಾಯುತ್ತಾ ಕುಳಿತೆ.

ಆದರೆ ಆ ಶೋ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಆರಕ್ಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಒಂದೆರೆಡು ಗಂಟೆ ಕಾಯುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ಕುಳಿತೆ. ಆರಾದರೂ ಅದು ಆರಂಭವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆರೂವರೆಗೂ ಆರಂಭ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಬೇಸರವಾಗಿ ಸಾಕು ಏಕತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ ಅಂದುಕೊಂಡೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಮಾಡುವುದಾದರೂ ಏನನ್ನು? ಮರಳಿ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ರೈಲು ಇರುವುದು ರಾತ್ರಿ ಎಂಟೂ ಮುಕ್ಕಾಲಿಗೆ.. ಸುಮ್ಮನೆ ಅತ್ತ ಇತ್ತ ಸುಳಿಯುತ್ತಾ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತ ಕುರ್ಚಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕಾಲಕಳೆದೆ. ತಾಳಲಾರದೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿಯೂ ನೋಡಿದೆ. ಶೋ ಶುರುವಾಗುವುದು ಏಳೂವರೆಗೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ʼಅಯ್ಯೋʼ ಅಂದುಕೊಂಡು ಬೇಸರದಿಂದ ಅತ್ತಿತ್ತ ತಿರುಗಾಡತೊಡಗಿದೆ.

ಶೋ ಶುರುವಾಗುವುದೇ ಏಳೂವರೆಗೆ ಆದರೆ ಮುಗಿಯಲು ಎಂಟೂವರೆ ಆಗಬಹುದು ಅನ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಸ್ಸುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಬೇರೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಡುವ ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ಅಹಮದಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು, “ಏಕತಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಸ್‌ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಲೇಜರ್‌ ಶೋ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಮೈಮರೆತು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಅದು ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಬಸ್ಸಿಗೆ ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಶೋ ಶುರುವಾದ ತಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಅಂಥ ಐದು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ನೋಡಿ ಬಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿಬಿಡುವುದು ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ನಾನು ಶೋ ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರೆ ಎದ್ದು ಬಸ್ಸುಗಳಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಶೋ ನೋಡಿದೆ.

ಈ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗಗನದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಎದ್ದುನಿಂತ ಬೃಹತ್‌ ಆದ ಪಟೇಲ್‌ ಅವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಿತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪಟೇಲ್‌ ಅವರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆರಳು ಬೆಳಕಿನ ಈ ನಯನಮನೋಹರವಾದ ದೃಶ್ಯ ಕತ್ತಲೆಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ಕುರ್ಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.  ಕನ್ನಡ ಮಹಾಕಾವ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ʼಆಕಾಶ ನೋಡಲು ನೂಕು ನುಗ್ಗಲು ಏಕೆ?ʼ ಎಂಬ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟೆ ಆಕಾಶದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪಟೇಲರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಇರಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಷ್ಟೆ!

ಇದನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಿಂತೇ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಸ್‌ ಏರಿ ಕುಳಿತು ಸೀಟನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ. ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನಂತೆಯೇ ರೈಲಿಗೆ ಬಂದವರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಬಂದು ಬಸ್ಸು ಹತ್ತಿದರು. ಶೋ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಸ್ಸು ತುಂಬಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಚಾಲಕ ಬಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ ಮಾಡಿಯೇ ಬಿಟ್ಟ. ದಿನದ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಬಸ್ಸು ಏಕತಾ ನಗರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಇಳಿಯುವವರನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತಾ ಹತ್ತುವವರನ್ನು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಏಕತಾ ನಗರದ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ತಂದು ಇಳಿಸಿತು. ರೈಲು ಹೊರಡಲು ಇನ್ನೂ ಅರ್ಧಗಂಟೆ ಸಮಯವಿತ್ತಾದರೂ ರೈಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಟಿಕೆಟುಗಳು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಬುಕ್‌ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಟು ಹಿಡಿಯಲು ಪರದಾಡುವಂಥದ್ದೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರಮ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಒಂದಿಷ್ಟು ತಿಂಡಿ ತಿಂದು ರಾತ್ರಿ ಊಟದ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ರೈಲು ಹತ್ತಿದೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ ಸೇರುವ ತನಕ ಇಡೀ ದಿನದ ಏಕತಾ ನಗರದ ಭೇಟಿಯ ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳು ಮನಃಪಟಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಬಂದು ಹೋಗಿ ದಿನದ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಸಾರ್ಥಕ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು.

ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

೧೦-೧೦-೨೦೨೫

 

Sunday, October 19, 2025

ಹಿಂದೂಗಳೊಂದು ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪೇ? ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ?

ಹಿಂದೂಗಳೊಂದು ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪೇ? ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ?

·         ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ


ಇವು ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ಸಂಘಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಓದಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಹಿರಿಯರು ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದನ್ನು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ, ಸೌಜನ್ಯಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಯಾವ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಇಲ್ಲದೇ ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼದ ಅಮಲನ್ನು ನೆತ್ತಿಗೆ ಏರಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಹುಡುಗರು ಅವರ ತಾತ್ವಿಕತೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟಕೆಟ್ಟ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಬಯ್ಯುವುದು ಹಿಯ್ಯಾಳಿಸುವುದೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯವರ ಜೊತೆ ಸಂವಾದ ಅಸಾಧ್ಯ. ಮೊದಲನೆಯವರ ಜೊತೆ ಯಾರಾದರೂ ಚರ್ಚೆಮಾಡಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯವರ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟೂ ಸರಳವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ʻಹಿಂದೂಧರ್ಮʼ ʼಹಿಂದುತ್ವʼ ಎರಡೂ ಒಂದೇಯೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯೇ?

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ʼಹಿಂದೂʼ ಎಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ʻಮುಸ್ಲಿಮ್‌ʼ ಎಂದರೆ ಯಾರು? ʼಕ್ರೈಸ್ತʼ ಎಂದರೆ ಯಾರು? ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದರೆ ಅವಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರ ದೊರಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಖುರಾನಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವ, ಮಸೀದಿಗೆ ಹೋಗುವ ನಮಾಜು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಎಂದೂ, ಬೈಬಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತನೆಂದೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ʼಹಿಂದೂʼ ಎಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಯಾರು ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ನಾನೇಕೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಅಥವಾ ನಾನೇಕೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಒಬ್ಬ ಹಿಂದೂ ನಾನೇಕ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ನಾಲ್ಕಾರು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾರ. ಈ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನು ನೋಡೋಣ.

ʻಹಿಂದೂʼ ಎಂಬ ಪದವು ʼಜನಾಂಗʼವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು

ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಿಖರತೆಯಿಲ್ಲ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಸ್ಲಾಂ ಎಂಬುದು ಧರ್ಮ. ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಜನಾಂಗ ಮುಸ್ಲಿಮ್.‌  ಆ ರೀತಿ ʻಹಿಂದೂʼ ಎಂಬುದು ಏನು? ಧರ್ಮವೇ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗವೇ? ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಒಂದು ರೀತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅಂಥವರಿಗೆ ʻಹಿಂದೂʼ ಒಂದು ಧರ್ಮವಲ್ಲ! ಅದು ಒಂದು ಜನಾಂಗ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ಜೈನ, ಬೌದ್ಧ, ʻಲಿಂಗಾಯತʼ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಧರ್ಮಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರೂ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆದರೂ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಜನಾಂಗವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಆಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ʻಹಿಂದೂಧರ್ಮʼ(Hinduism)ವೇ ಬೇರೆ; ಹಿಂದುತ್ವ(Hindutva)ವೇ ಬೇರೆ. ʻಹಿಂದೂಧರ್ಮ́ ಎನ್ನುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕವಾದದ್ದು. ʻಹಿಂದುತ್ವ́ ಎನ್ನುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾದದ್ದು. ಇನ್ನು ಗೋಲ್ವಾಲ್ಕರ್‌ ಅವರು ʼಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಪಂಗಡಗಳನ್ನೂ, ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ʻಹಿಂದೂʼ ಶಬ್ದವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಅಸಾ‍ಧ್ಯʼ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ʼಹೆಸರಿನ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ನಾವುʼ ಎಂದು ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.


ನೆಹರೂ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಈ ಹಿಂದೂʼ ಶಬ್ದ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಕ್ರಿ.ಶ. ಐದನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈಚೆಗಿನ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಬ್ದ. ಕೆಲವು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಈ ಶಬ್ದದ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ʻಸಿಂಧೂʼ ನದಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಇದು ʻಸಿಂಧೂʼ ಆಗಿ ಜನ್ಮತಳೆಯಿತೆಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತದ ʻಸʼಕಾರ ಹಿಂದಿ ಕನ್ನಡ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ʼಹʼಕಾರ ವಾಗುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚಲನೆಯಿಂದ ʼಹಿಂದೂʼ ಆಯಿತು ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಅನೇಕರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ʼಸಿಂಧೂʼ ಎಂಬ ಜನಾಂಗದ ಪದ ʼಹಿಂದೂʼ ಆದಂತೆ ʼಸಿಂಧೂʼನದಿ ʼಹಿಂದೂ ನದಿʼ ಆಗಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲ. ಅದೇಕ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅವರು ಎತ್ತುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ʻಹಿಂದೂʼ ಪದದ ಅರ್ಥ ಅದು ʻಧರ್ಮʼ ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವ ಚರ್ಚೆ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸುಪ್ರೀಮ್‌ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಸಲ ನಡೆದದ್ದಿದೆ.  ಅವುಗಳ ಫಲಿತಂಶವನ್ನು ಸಾರಾಂಶೀಕರಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ʼಹಿಂದೂʼ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮ ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ʼಜೀವನ ವಿಧಾನʼ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ಒಂದು ಕೇಸಿನಲ್ಲಂತೂ ಹಿಂದೂ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ʼಮುಸ್ಲಿಂ ಅಲ್ಲದ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಲ್ಲದ, ಪಾರಸಿ ಅಲ್ಲದ… ಹೀಗೆ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳು ʼಹಿಂದೂʼಅನೇಕ ಭಿನ್ನವಾದ ಆಚರಣೆ ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿವಿಧ ಜನಸಮೂಹಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪುʼ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ʼಹಿಂದೂʼ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಧರ್ಮವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ʼಜನಾಂಗʼ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಹಿಂದೂ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಧರ್ಮವೇ ಜನಾಂಗವೇ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದಂತಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರೂ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ತಿಪ್ಪೇಸಾರಿಸಿ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಮುಂದುವರೆದೇ ಇದೆ. ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಜಯದೊರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ.

ದೇಶವಿಭಜನೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವೇ?

ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹುರುದುಂಬಿಸಲೆಂದು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಹೇಳುವ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳು ಸುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಅವರು ಅವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ಸುಳ್ಳು ಎಂಬುದಂತೂ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ನಮ್ಮ ದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ʼತುಂಡಾಯಿತುʼ. ʻದೇಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೋಳುಮಾಡಲಾಯಿತುʼ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಾರಣʼ ಎಂಬುದು. ಇಲ್ಲಿ ʻತುಂಡಾಯಿತುʼ ʼಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತುʼ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಬದಲು ʼವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತುʼ ʼಭಾಗಮಾಡಲಾಯಿತುʼ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾ‍ಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ ಅವರು ಆ ಬದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುವ ಆ ಪದಗಳನ್ನು ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಿಡಿಹತ್ತಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಪದಗಳನ್ನೇ ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಿರಲಿ, ಈಗ ಅವರ ಮಾತು ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಾಗ ದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಆದದ್ದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಅರ್ಧಸತ್ಯ. ಗಾಂಧೀಜಿಯಂತೂ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು ಹೋರಾಡಿದರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು ಜಗತ್ತೇ ಒಪ್ಪುವ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದ ಇತಿಹಾಸ. ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ಹೋರಾಡಿದರೂ ಕೊನೆಗೂ ಅವರು ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ದೇಶವಿಭಜನೆಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರೇ ಮುಂದು ನಿಂತು ದೇಶ ವಿಭಜಿಸಿದರು ಎನ್ನುವ ಮಾತಂತೂ ಅಪ್ಪಟ ಸುಳ್ಳು.

ಇನ್ನು ದೇಶವಿಭಜನೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರೇ ಕಾರಣ ಎನ್ನುವುದೂ ಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌ನ ನಾಯಕರಾದ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರು ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದುಪಾಕಿಸ್ತಾನʼ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟದ್ದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಇಟ್ಟವರು ಅವರಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಯವರು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳ ಜನ ಅರಿತಿಲ್ಲ. ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಲೀಗ್‌ ʼಪಾಕಿಸ್ತಾನʼ ದ ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದು 1940ರ ಲಾಹೋರ್‌ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯದ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಆಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಮಾಡಿ, ʼಸಾವರ್ಕರ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಂದೂ- ಮುಸ್ಲಿಮರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬಾಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲʼ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ!

ಜಿನ್ನಾ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತಾಡಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಇದರ ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜಿನ್ನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದಿಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಕೋಮುವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಹೀಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವ ಮೂರು ವರ್ಷ ಮೊದಲೇ ಅಂದರೆ 1937ರಲ್ಲಿಯೇ ಈ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವುದು ನಮಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ವರ್ಷ ಅಹಮದಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾದ 37ನೆಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಅವರು, “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಂದುವರೆದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಈ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವಿನ ಶತಶತಮಾನಗಳ ಸಾಂ‍ಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಷಮ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ. ಆ ಅಹಿತಕರ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು. ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ಏಕಘಟಕ ಹಾಗೂ ಸಮರಸದ ದೇಶವೆಂದು ಇವತ್ತು ಭಾವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎರಡು ದೇಶಗಳಿವೆ; ಹಿಂದೂಗಳದ್ದು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರದ್ದು.”

ಹೀಗೆ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಜಿನ್ನಾ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರು ಕೂಡ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಈ ಬಗ್ಗೆ 1943ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 15 ರಂದು ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಡಿದ, “ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ನನಗೇನೂ ಜಗಳವಿಲ್ಲ. ನಾವು ಹಿಂದೂಗಳು ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಎನ್ನುವುದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸತ್ಯ!” ಎಂಬ ಮಾತು ಇದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗುವ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ದೇಶವಿಭಜನೆ ಆಗಿಹೋದ ಒಂದು ಘಟನೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾಮಾನಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಏನೇನೋ ಇದ್ದವು. ಈಗ ನಾವು ಅದನ್ನೊಂದು ಆಗಬಾರದಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಘಟನೆ, ಅದನ್ನು ಇಂಥವರೇ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸುವುದು ಸರಿಯಾದ ನಡೆಯಲ್ಲ. ಮುಂದೇನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕಡೆ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಹರಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ

ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಯಾಮ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕೂಡ ನಡೆದವು. ತಿಲಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆದದ್ದು ಲಾಭವೇ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವೇ ಎನ್ನುವುದು ಧೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಬಿರುಕುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಐಕ್ಯತೆಯಿಂದಲೇ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಬೇಕಾದರೆ ಈ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಮುರಿಯಲೇಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರನೇ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೊಡೆತ ಕೊಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ನಷ್ಟವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಇವರೊಳಗಿನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ ಸಿಕ್ಕದ್ದೇ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರು.

ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿ, ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರು ಐದು ಬಾರಿ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಪತ್ರ ಬರೆದದ್ದೇನೋ ನಿಜ. (ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಏಳು ಪತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ). ಆದರೆ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಯಾರಿಗೂ ಬ್ರಿಟೀಷರು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ರಿಯಾಯತಿ ಅಥವಾ ವಿನಾಯತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಮೀನಾಮೇಷ ಎಣಿಸದೆ ತಕ್ಷಣ ಕೊಟ್ಟರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ʻಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟರೇನೇ ತಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲʼ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟರು.

ಕೆಲವರು ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅವರು ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಪತ್ರ ಬರೆದದ್ದು ಒಂದು ಯುದ್ಧತಂತ್ರವೆಂದೂ ಸಮಯ ಸಾಧಿಸಿ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಮೇಲೆ ಸಕಲತಯಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಬೀಳುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಸಾವಿನ ತನಕ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ಅಂಥದ್ದೇನನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ಮುಂದೆಂದೂ ಬ್ರಿಟೀಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡದೇ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟೂ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬದುಕಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಉಳಿದ ವಿಷಯಗಳು ಏನಾದರೂ ಇರಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಾವು ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು!

ಇತ್ತ ಸಾವರ್ಕರ್‌ ತಿಲಕ್‌ ಮುಂತಾದವರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಿಂದೂಗಳ ಸಂಘಟನೆ, ಅತ್ತ ಜಿನ್ನಾ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುಗೆ ಬಿರುಕು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ʼಭಾರತೀಯರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಬಲಾಢ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದದ್ದು ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೇಶ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿಯೇಬಿಟ್ಟಿತು.

ದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಆದಾಗ ಎಲ್ಲ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ?

ಸರಿ, ದೇಶವಿಭಜನೆ ಆಯಿತು. ಆಗಿದ್ದು ಆಗಿ ಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ದೇಶವಿಭಜನೆ ಆದಾಗ ಅದು ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಭಾರತವನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳ ದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಹಿಂದೂಗಳೂ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತಲ್ಲ ಅದನ್ನೇಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ? ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಾಡಿ ಭಾರತವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಇರಬಹುದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಸಿದ್ದು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹವಲ್ಲವೇ? ಎಂಬ ಸರಣಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಕೇಳುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಭಾಗಗಳು. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದದ್ದು ತಪ್ಪು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈಗ ನೋಡೋಣ.

ಈಗ ಹೇಗೆ ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಎಂಬುದು ಸಮಗ್ರ ಹಿಂದೂಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿರದೇ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಕೋಮುವಾದಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆಯೋ ಆಗಲೂ ʻಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರʼ ಎಂಬುದು ಸಮಗ್ರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಬೇಡಿಕೆ ಆಗಿರದೇ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಕೋಮುವಾದಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಂದೂಗಳು ಈಗ ಹೇಗೆ ಇದ್ದಾರೋ ಆಗ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಇದ್ದರು! ಆದರೆ ಈ ಹಿಂದೂ ಕೋಮುವಾದಿ ಮುತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಕೋಮುವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳೇ ಸಮಗ್ರ ಹಿಂದೂಗಳ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿತವಾದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರು ಆಡಿದ್ದೇ ಆಟ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಮಾಟ ಎನ್ನುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೇ ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಎಂಬಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೇ ಸೇರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರನ್ನು ತಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಗೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಭಾರತದ್ಲಲಿ ಇದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಆರು ಕೋಟಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದವರು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ. ಅಂದರೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ (33%) ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದರು. ಇದು ಏಕೆ ಎಂದು ನೋಡೋಣ. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡಿ ಬಾಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ, ವ್ಯವಹಾರ, ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಎಲ್ಲಿ ಬದುಕಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾರೊಡನೆ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಡೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡದೆ ದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಬಹುದಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೇಶದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಚದುರಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆರತಿದ್ದರು.  ಸಂಖ್ಯಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಈಗ ʻಪಾಕಿಸ್ತಾನʼ ಆಗಿರುವ ಆಗಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ʼಸಿಂಧ್‌ʼ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದೇ ಭಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಯಿತು. ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರು ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೂ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಅದುವರೆಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಅದುವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೇನೂ ಅವರಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೇ ʼಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶʼ ಆಯಿತು ಅಷ್ಟೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ʻಹೋದರುʼ ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗವೂ ಅಷ್ಟು ಸರಿಯಲ್ಲವೇನೋ.

ಆದರೆ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತಾವಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರಿಚಿತವಾದ ಈ ಹೊಸದೇಶಕ್ಕೆ, ಅಪರಿಚಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಬೇಕಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ತಾವು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಹಿಂದೂಗಳ ನಡುವೆ ಆತಂಕದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಅನ್ನಿಸಲೇಯಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂಗಳಿಗೂ ಇವರು ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಂಡರೇ ಹೊರತು ಆತಂಕವಾದಿಗಳಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು ರೈತರಾಗಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರು ರೈತರಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬಡಿಗತನ, ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ, ಕಾಳುಕಡಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ದನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇದ್ದರು. ಈಗ ಇರುವ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಬದುಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದವರೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರಬಹುದಾದರೂ ಅಪರಿಚಿತರೊಂದಿಗೆ ಆತಂಕದ ಹೊಸಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಮುಂದಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಹಿಂದೂಗಳಿಗಾಗಲೀ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಾಗಲಿ ಆಗ ಬದುಕು ನಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ದೇವರು ಧರ್ಮ ಇವುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಕುಣಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಜನರಿಗಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಹೊಸರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿರುವುದನ್ನೇ ಬಹುಪಾಲು ಜನ ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು.

ʻಅಖಂಡಭಾರತʼ ದ ಕನಸು ಮತ್ತು ʻಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರʼದ ವಾಸ್ತವ

ನಮ್ಮ ಸಂಘಪರಿವಾರದ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪರಮಗುರಿ ʻಅಖಂಡಭಾರತʼ ರಚನೆ. ಅದು ಆಗುವ ಮಾತಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿ ಅವರು ಈಗ ಅದಾಗದಿದ್ದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಈಗಿರುವ ಭಾರತವನ್ನಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪಣತೊಟ್ಟು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಮೊದಲು ʻಅಖಂಡಭಾರತʼ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂಹಕ್ಕೆ ಒರಗಿನಿಂತ ಕಿರೀಟಧಾರಿಣಿ ಭಾರತಮಾತೆಯ ಹಿಂದಿನ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಳಗಡೆ ಸಮುದ್ರಗಳಿವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಗಡಿಗಳಿವೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಡಿಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಅವರ ಅಖಂಡಭಾರತ ಕನಸನ್ನೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಅಖಂಡ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಅಫಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಈಕಡೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಬರ್ಮಾ, ಕೆಳಗಡೆಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮೇಲೆ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನೇಪಾಳ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ! ಇದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಸಂಗತಿ. ಆ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಕೈಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಾಯಿಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತರೆ ಇದು ಆಗಬಹುದೇನೋ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಭಾರತ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ವಾದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಅವೆಲ್ಲ ಒಂದಾದರೆ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬುದರ ಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳ ಗಮನ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹರಿದಂತಿಲ್ಲ. ಹರಿದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅದರ ಕನಸನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೆ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ನಷ್ಟವೇ ಹೊರತು ಲಾಭವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದೇಶಗಳು ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ನೆಲಮಾತ್ರ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಜನರೂ ದೇಶದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಖಂಡಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಪಾರಮ್ಯ ಹೊರಟುಹೋಗಿ ಈ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗುತ್ತಾರೆ!

ಇನ್ನು   ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಈಗ ಇದು ಬಹಳ ಮುನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಬೇಡಿಕೆ ಕೂಡ ಸಾಧುವೂ ಅಲ್ಲ; ಈಡೇರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಮಾಡುವುದು ಇರಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ನಗರವನ್ನೋ ʻಹಿಂದೂಹಳ್ಳಿʼ ಎಂದೋ ʻಹಿಂದೂನಗರʼ ಎಂದೋ ಮಾಡುವುದೂ ಕಷ್ಟವಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟುಸುಲಭವಾಗಿ ಆಗುವ ಸಂಭವ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಸತತ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೋರಾಟಮಾಡಿದರೂ ಇದು ಆಗಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಇನ್ನೂ ನೂರು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೂ ಆಗಲಾರದು. ಆ ಮಟ್ಟದ ವಿರೋಧ ಅದಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಸಂಘಪರಿವಾರದವರು ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಡಲಾರರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೋರಾಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂದರೆ ಭಾರತ ಇತ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ʼಸೆಕ್ಯುಲರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರʼವಾಗಿಯೂ ಆಗದೆ, ಅತ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ʼಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರʼವಾಗಿಯೂ ಆಗದೇ ಇನ್ನೂ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ʻಕದನದ ಕಣʼ (War Field) ಆಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಎಂಬುದು ದೇಶದ ನೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಕೋಟಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಒಕ್ಕೊರಲ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆʼ ಎಂದು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಆವೇಶದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನೀವು ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಿರುತ್ತೀರಿ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಆವೇಶದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವುದು ನಿಜವಾದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಭಾರತವನ್ನು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನೂರಾ ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳು ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಅದು ಎಲ್ಲ ಹಿಂದೂಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಈ ಪರಿ ವಿರೋಧ

ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನಮ್ಮ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡದ ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಕೋಪವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಅವರು ಆಗಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಲೂ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದ ಇತರ ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಂಡಕಾರುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು ಅವರೆಲ್ಲ ಏಕೆ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಸುಮ್ಮನಾದರೂ ಇರದೇ ಇವರೇ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಮಾಡಿದಂತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರು ಏನೇ ಕೆಂಡಕಾರಿದರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಹಾಗಾದರೆ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಏಕೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈಗಿರುವ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಾರಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಇಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ʼಭಾರತೀಯತೆʼ ಅನ್ನುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಹೊರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ವಿಚಾರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಇವರೆಲ್ಲ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿದಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೂ ಅಪಸ್ವರ ಎತ್ತಿ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಿವೆ. ಮೂರು ಎಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿಷ್ಟ ಎಂದೆಲ್ಲ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು.

ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಇವರು ಹೇಳುವ ʼಭಾರತೀಯತೆʼ ಅಂದರೆ ಏನು? ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣದೇ ಅವರ ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಮೇಲು ಕೀಳು ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಕೆಲವರನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಮೊದಲದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು, ಉಳಿದ ಕೆಲವರನ್ನು ಜಾತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ, ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರವರ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವುದು ಇದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಂತಹ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ʻಮನುಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರʼವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನೇ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿ ತರಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಕರುಡು ಸಮಿತಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸಮಾನರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಂದಾಗ ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡಿರದ ಇವರು ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಂಡು ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದೇ ಕೊನೆಗೆ ಹತಾಶರಾಗಿ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹಿಂದೂʼ ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಧರ್ಮಗಳ, ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನಜಾತಿಗಳ, ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಜನಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಜನಾಂಗ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಜಾತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎಂದೆಂದೂ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಶೋಷಣೆಗೆ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನ ಸಿಕ್ಕು ಅದುವರೆಗೂ ನರಳಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೇ ವಂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ದೇವರ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನೇ ಶಾಸನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ʼಬುದ್ಧಿವಂತರುʼ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನುʻದಡ್ಡರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡುʼ ಸೇವೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹಾಯಾಗಿದ್ದರು. ಇಂಥದ್ದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಹಳಷ್ಟು ತಳಸಮುದಾಯದ ಜನ ಇದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಪಹಪಿಸಿ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದ ಈಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂಬುದು ವರದಾನವಾಗಿ ಬಂತು. ಅದರ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ ಸಾರುವ ಈಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ಕೂಡ ಬಂದವು.

ಹೀಗೆ ನೋವು ಅಪಮಾನ, ಹಿಂಸೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಯಾರು? ಹೊರಗಿನವರೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವರು ಮಾಡಿದ್ದು. ಈ ಗಾಯದ ಬರೆಯನ್ನು ಆ ಜನಾಂಗಗಳು ಇನ್ನೂ ಮರೆತಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಏನಾದರೂ ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼ ಎಂಬುದು ರಚನೆಯಾದರೆ ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿ ಅಧೋಗತಿಗಿಳಿದು ನಾವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳ ಚಾಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಬಿದ್ದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಈ ಶೋಷಿತ ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಇದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಅವರು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲವರು ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವುದು ನಿಜ. ಅವರೆಲ್ಲ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೂಗಳಾದ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯವರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ, ಸಮಾನ ಗೌರವದಿಂದ, ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದು ಬದುಕುವ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಆದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಂಥದ್ದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಯಾರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದಿದ್ದದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಗೊತ್ತಾದ ದಿನವೇ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಅನೇಕ ಸಲ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ತಳಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ʻಮುಸ್ಲಿಂಭಯʼ (Islamophobia) ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ನನಗೆ ಒಬ್ಬ ಹೇಳಿದಂತೆ, ʼಸಾಬ್ರ ಜೊತಿಗರ ಇರ್ತೀವಿ; ಈ ಬ್ರಾಂಬ್ರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರಲ್ಲʼ ಅನ್ನಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಪ್ರಗತಿಪರರು, ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರದ್ದು ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವು. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೂ ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಬಾಳುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಈ ದೇಶ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಧರ್ಮದವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿಚಾರ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ವಿರೋಧವಂತೂ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಈ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು (ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟರು ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ), ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಈ ಮೂವರನ್ನೂ ʻಶತ್ರುಗಳುʼ ಎಂದು ಈ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳ ʻಗುರೂಜಿʼ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಏಕೆತಾನೆ ಈ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯ?

ಅಸಹನೆ ಮಿತಿಮೀರಿದರೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಅನಾಹುತ

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿರೋಧವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತೆ?. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಿಲ್ಲ. ಈಗ ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತರನ್ನೂಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳನ್ನು ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬೇಕೆ? ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕೆ? ಕಳಿಸುವುದಾದರೆ ಯಾವ ದೇಶ ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? ಇವು ಯಾವೂ ಆಗಿಹೋಗುವ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಾಡಿ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಮಾಡುವ ಜರೂರಾದರೂ ಏನಿದೆ? ʼಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಜನರೇ ಇದ್ದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜನಾಂಗಿಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆʼ ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳ ಅಂಬೋಣ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಧರ್ಮದ ಜನಾಂಗದ ಜನರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಈಗ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆಯೇ ಇವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಇಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಹಿಂದೂಗಳ ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಈ ಜಗಳ ತಿಕ್ಕಾಟ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಈಗ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಜನಗಳ ಹೊಡೆದಾಟಗಳು ಆಗ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೆ.

ಇದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ನಾವು ನಡೆಯತೊಡಗಿದರೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈಗ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ಪಂಚಾಯತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಅಥವಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪಂಚಾಯತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಆಯ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ, ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ದೇಶದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರ ಕೂಡ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿಯೇ ಆಗುವುದು! ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇರಬೇಕು.

ಭಾರತದದಲ್ಲಿ ಈಗ ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾದ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುವ ಹಲ್ಲೆಗಳು, ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಒಂದು ಹಂತದ ವರೆಗೂ ಹೊರಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ದಾಟಿಹೋಗದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಬಹುದು. ಆಗ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಆಗ ಇಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂಗಳ ಪರವಾಗಿ ಯಾವ ದೇಶ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಈಗ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರೆಂದು ಬೀಗುವವರೇ ಆಗ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಎಚ್ಚರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಗ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏನು ತೀರ್ಮಾನವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ?  ʻಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿʼ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನವೇ ತಾನೆ ಆಗುವುದು. ʼಬೇರೆ ಆಗುವುದು ಅಂದರೇನು? ಈ ದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹರಿದು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಪ್ಪು ಮತ್ತೆ ಮರುಕಳಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ದುರಂತ ಆಗಬಾರದು ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ‌ʻಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ʼ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು, ಇಡೀ ಭಾರತವವನ್ನು ʻಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರʼವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಹಿಂದೂ ಕೋಮುವಾದಿಗಳು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಈಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಿಂದಿನದನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆತು ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಯಾರು ಇದ್ದಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ವಿಸ್ವಾಸಗಳಿಂದ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದೊಂದೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆ.  

ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ʻಹಿಂದೂಗಳೊಂದು ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪೇ? ಎಂಬ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ʼಹಿಂದೂಗಳೊಂದು ಹಿಂದೂರಾಷ್ಟ್ರ ಕೇಳುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಶ ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸೋಣ; ಆದರೆ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆ ಈಡೇರಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ತಪ್ಪುʼ ಎಂಬುದು ಉತ್ತರವಾದರೆ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ʼಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂಗಳೇ ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ?ʼ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ʻಸರಿʼ ಎಂಬುದೇ ಉತ್ತರ.

*****

ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

19-10-2025