ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧಸ್ಥಳಕ್ಕೊಂದು ಸಾರ್ಥಕ ಭೇಟಿ

“ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲು ನನಗೆ ಒಂದೇ ಜೀವವಿದೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ನನಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ” ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ದ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹುತಾತ್ಮ ಯೋಧನೊಬ್ಬನ ಮಾತು.

ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಜನ್ಮತಾಳಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೯೬೫ ಮತ್ತು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೭೧ರ ಯುದ್ಧ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು.ಈ ಯುದ್ಧದ ಭಾಗವಾಗಿ ೧೯೭೧ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ನಾಲ್ಕರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ತಾನದ ಗಡಿಭಾಗದ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಆ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಗುರಿಯಿದ್ದದ್ದು ರಾಜಸ್ತಾನದ ಲೋಂಗೇವಾಲಾದ ಮೂಲಕ ಒಳಬಂದು ರಾಮಗಡ ಮತ್ತು ಈಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡಿಭಾಗದ ಲೋಂಗೇವಾಲದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೇಜರ್‌ ಚಂದನ್‌ಪುರಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತದ ಸೇನಾ ತುಕಡಿ ತಂಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕ್ರಮಣ ಭಾರತದ ಈ ಸೇನಾ ಶಿಬಿರದ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಗ ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್‌ ಚಂದನಪುರಿ ಅವರಿಗೆ ಎರಡೇ ಆಯ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸುವುದು; ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ವೀರತನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಚಂದನಪುರಿ ಅವರು ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿದಾಳಿಗೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದಾಳಿ ಘಟನೆಯ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದು ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತದ ವಾಯುಸೇನೆಯ ತುಕಡಿ ಎಮ್‌ಎಸ್‌ ಬಾವಾ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್‌ ಆತ್ಮ ಸಿಂಗ್‌ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಾಯುದಾಳಿ ನಡೆಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯದ ಈ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೭೧ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ೩೭ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಭಾರತ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಿಪಾಯಿಗಳಾದ ಜಗತ್‌ಸಿಂಗ್‌, ವಿಶ್ವಾಸ್‌ದಾಸ್‌, ಚರಣ್‌ದಾಸ್‌, ಡಿಪೆಂಡರ್‌ ಹರಿಬೀರ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಸೋವರ್‌ ಅವತಾರ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಪಾಲಿಗೆ ಜಯವನ್ನೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಲಿಗೆ ಸೋಲನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ೧೯೭೧ರ ಈ ಯುದ್ಧ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಈ ಯುದ್ಧದ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜಸ್ತಾನದ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಂಗೇವಾಲ ಸ್ಥಳ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಇದನ್ನು ನೋಡಲೆಂದು ನನ್ನ ರಾಜಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಟಾರಿ-ವಾಘಾ ಬಾರ್ಡ್‌ರ್‌ ನೋಡಿ ಬಂದಿದ್ದ ನನಗೆ ರಾಜಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೋಗಿಬರುವ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತು. ಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೇಶದ ಒಳಕ್ಕೆ ಇರುವ ಲೋಂಗೇವಾಲಾ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಸ್ಸು ಟ್ಯಾಕ್ಷಿ ಇಂತಹ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಾಹನಗಳಿಲ್ಲ. ರೈಲು ಸಂಚಾರವಂತೂ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಕಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ನನಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಕಾರ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫ ಕಿ ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ ಡ್ಯೂನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಜೀಪ್‌ ಸವಾರಿ, ಒಂಟೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾತ್ರಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಾನು ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರಿನವನಿಗೇ ಫೋನ್‌ ಮಾಡಿ, “ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬರಬೇಕು ಬನ್ನಿ” ಎಂದು ಕರೆದದ್ದರಿಂದ ಆತ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗೇ ನಾನು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಟೆಂಟಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ. ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆವು.

ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಂದರೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ನಿಂದ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಹಾದು ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತನೋಟ್‌ ಎಂಬ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಅದು ಏಕೆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದೂರ ಚಿಕ್ಕ ರಸ್ತೆಯ ಗುಂಟ ಸಾಗಿ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ನಿಂದ ಗಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಒಂದು ರಾಜರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟೆವು.

ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಚಾರವೇ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ. ಅಂತಹ ರಾಜರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಓಂದೊಂದು ಸಲ ಅರ್ಧಗಂಟೆ ಡ್ರೈವ್‌ ಮಾಡಿದರೂ ಒಂದೂ ವಾಹನ ಎದುರಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವ ವಾಹನಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ನಮ್ಮ ಮಿಲ್ಟ್ರಿಯ ವಾಹನಗಳು. ಇನ್ನೊಂದು ನಮ್ಮಂಥ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಾಹನಗಳು. ಎಲ್ಲೋ ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಊರು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳ ಗುಂಪು ನಮಗೆ ನೋಡಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಜನ ತಿರುಗಾಡಲು ತಮ್ಮ ಕಾಲುಗಳನ್ನೇ ವಾಹನಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡಿತು. ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಗಟ್ಟಲೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಉರಿಯುವ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಡುವ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವೇ ಆಗಿಹೋದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

ಹೋಗುವಾಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದಷ್ಟು ದೂರ ವಿಶಾಲವಾದ ಮರಳಿನ ಸಮುದ್ರ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳಂತೆ ಕಾಣುವು ಬಹಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಬೇಡದ ಕೆಲವು ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು. ನಮಗೆ ನೋಡಲು ದೊರೆಯುವ ಎರಡು ಮೂರು ತರಹದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಒಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳು. ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಳಿಯ ದನಗಳು. ಇಲ್ಲಿನ ಹೋರಿಗಳಿಗೆ ಒಂಟೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಉಬ್ಬಿದ ಡುಬ್ಬ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ನಾವು ಹೊರಟಾಗ ಗಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಕ್ಕ ಕೆಲವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಿಡಾರಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಅವು ನಮ್ಮ ಗಡಿಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ ಸೈನಿಕರ ಬಿಡಾರಗಳೆಂದು ನನಗೆ ನನ್ನ ಕಾರಿನ ಚಾಲಕ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ. ಅನ್ನ ನೀರು ಸಿಗದ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಗೆ ಜೀವನ ಕಳೆಯಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡರೇನೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮೂಡದಿರದು.

ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಊರು ಎಂದರೆ ಅದು ರಾಮಗಢ. ಇದು ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ.  ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ಮತ್ತು ಗಡಿಭಾಗದ ತನೋಟ್‌ ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಗಡಿಭಾಗದ ತನೋಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾದ ಲೋಂಗೇವಾಲ ಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ದಾರಿ ಕವಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಎರಡನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದರಿಂದ ತನೋಟ ಕಡೆಗೇ ಸಾಗಿದೆವು. ತನೋಟ್‌ ಇರುವುದು ಗಡಿಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಒಳಗೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಗಡಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಗುರುತು ಹೇಳಿ ಅನುಮತಿಯ ಪಾಸ್‌ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ತನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಗಡಿಭದ್ರತಾಪಡೆಯ ಕೌಂಟರನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗುರುತುಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಪಾಸ್‌ ಪಡೆದುಕೊಂಡೆವು. ಇಲ್ಲಿ ಗಡಿಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ ಕೆಲವು ಸೈನಿಕರು ಬಿಳಿಯ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ಒಂಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇರುವುದು ಕಂಡಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿಯಿತು.

ಅನುಮತಿಯ ಪಾಸ್‌ ಪಡೆದ ನಾವು ಅಲ್ಲಿಂದ ತನೋಟ್‌ಕಡೆ ಹೊರಟೆವು ಮೊದಲೇ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಕಡಿಮೆ. ಇಲ್ಲಿಯಂತೂ ವಾಹನಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಂಡರೆ ಅವು ಮಿಲ್ಟ್ರಿ ವಾಹನಗಳೇ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಗಡಿಗೆ ತಲುಪುವುದರೊಳಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ತಡೆದು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಾವು ಗಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಯ ಮರುಭೂಮಿಯ ಬಿಸಿಲು ಬಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರಿನ ಚಾಲಕನನ್ನು ಕಾರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ಗಡಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದೆ.

ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಟಾರಿ–ವಾಘಾ ಬಾರ್ಡರ್‌ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಇದು ಸಪ್ಪೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಧ್ವಜಗಳ ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣ, ಮಾರ್ಚ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ ಇತ್ಯಾದಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಬೇಲಿಗಳಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದೇ ಬೇಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬೇಲಿ ಒಂದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಇರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅವರದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ನಮ್ಮದು. ಈ ಎರಡೂ ಬೇಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಜಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಇದೂ ಕೂಡ ನಮ್ಮದು ಅರ್ಧ ಅವರದ್ದು ಅರ್ಧ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈ ಎರಡೂ ಬೇಲಿಗಳ ನಡುವಿನ ಜಾಗೆಯನ್ನು ʻನೋಮ್ಯಾನ್‌ ಏರಿಯಾʼ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಕಾಲಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಡೆಯವರಾಗಲಿ ನಮ್ಮ ಕಡೆಯವರಾಗಲಿ. ಬಹುಶಃ ಬೇಲಿಗಳ ರೀಪೇರಿ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆಂದು ಈ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದೇನೋ.

ಈ ಗಡಿಬೇಲಿಯಿಂದ ಒಳಗೆ ಗಡಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸೈನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರ ಇದ್ದು ಇದರ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಧ್ವಜಾ ಸದಾ ಹಾರಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬೇಲಿಯ ಗುಂಟ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಲೆಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್‌ ದೀಪಗಳ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಆ ಕಡೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎದ್ದಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಬೇಲಿಗೆ ೧೫೦ ಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬೇಲಿ ನಮ್ಮಕಡೆ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯತನಕ ನಾವು ಸಂಚರಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಗಡಿಬೇಲಿಗಳ ಹತ್ತಿರವೇ ಹೋಗಿ ಅವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು ಅದೂ ಇದೂ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ನೂರೈವತ್ತು ಮೀಟರ್‌ ದೂರದಿಂದಲೇ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾವು ನೋಡಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು  ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಪಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆನಪಿನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ʻಐ ಲವ್‌ ಬಿ ಎಸ್‌ ಎಫ್‌ʼ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಎರಡು ಬಾಣದ ಗುರ್ತು ಮಾಡಿರುವ ಒಂದು ಕಂಬ ಇವೆ. ಇವುಗಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದವರು ಪೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸ್ವಾಗತ ಕಮಾನು ಕೂಡ ಇದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ʻಇಂಡೋ-ಪಾಕ್‌ ಗಡಿಗೆ ಸ್ವಾಗತʼ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇವಿಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು.

ಇಷ್ಟನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ನಾವು ಮತ್ತೆ ತಪಾಸಣೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತ ಮರಳಿ ತನೋಟಿಗೆ ಬಂದೆವು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಂಗೇವಾಲಾ ನೋಡಲು ಹೊರಟೆವು. ಈ ಲೇಖನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಲೋಂಗೇವಾಲಾದ ವಿವರವಾದ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಈ ಲೋಂಗೇವಾಲ ಗಡಿಭಾಗದಿಂದ ಒಳಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಕಡೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಜೈಸಲ್‌ಮೇರ್‌ ನಿಂದ ಸುಮಾರು ನೂರಾ ಹತ್ತು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಥಾರ್‌ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇದೆ.

ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆ ಆಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಕಾರು ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಗಡಿಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪ್ಟರ್‌ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಪ್ಪಳ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದು ಇಳಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಸರಿಯಾಯಿತು. ಅದು ಯಾರನ್ನೋ ಅಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿಯೋ ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡೋ ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿತು. ಲೋಂಗೇ ವಾಲ ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ತುಂಬಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಡೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತೆ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಗತ ಕಮಾನು ಇದೆ. ಅದರ ಹತ್ತಿರವೇ  ʻಲೋಂಗೇವಾಲಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತʼ ಎಂಬ ಸ್ವಾಗತ ಫಲಕವೂ ಇದೆ. ಇವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರೆ ನಮಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಒಂದು ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಐದಾರು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಬ್ಬರದಂತೆ ಕೂರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅವರ ಪರಿಚಯ ಸಾಧನೆಗಳ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 

ಬೃಹತ್‌  ಆದ ಅಶೋಕಸ್ಥಂಭ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಈ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಮೆರಗು ತಂದಿದೆ. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ನಮ್ಮ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೆಲವು ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸೈನ್ಯ ವಾಯುದಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ನಾಶಪಡಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು. ಇವುಗಳು ಇರುವ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಐವತ್ತು ಎಕರೆಯಷ್ಟು ಇರಬಹುದಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ನಮ್ಮ ವೀರ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಮರಣೆಯ ಕೆಲವು ಶಿಲಾಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆ ಯುದ್ಧ ಹೇಗೆ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಆ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಇರುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ನಾವು ಒಂದಿಷ್ಟು ಶುಲ್ಕಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನನಗೆ ಶುಲ್ಕಕೊಡುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೂ ಇವೆರಡನ್ನೂ ನೋಡಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಸೇರಿ ೮೦ ರೂಪಾಯಿ ಶುಲ್ಕವಿತ್ತು. ಟಿಕೇಟು ಕೊಡಲು ಕೂತಿದ್ದ ಸಿಪಾಯಿಗಳು ನಗದಾಗಿ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಮೂಲಕವೇ ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಹೇಳಿದರು. ನನ್ನ ಗ್ರಹಚಾರಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲ್‌ ಅಲ್ಲಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಸಿಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಯಾರಿಗೋ ನಗದು ಹಣಕೊಟ್ಟು ಅವರಿಂದ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಲು ಇತ್ತು. ಊಟದ ವೇಳೆಯೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಹಸಿವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಯಾಕೋ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹೊರಗೆ ಬಂದೆ.

ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಹಿಮಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಿರಿಧಾಮವಾದ ಧರ್ಮಶಾಲಾದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೆ. ಇದೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಅನ್ನಿಸಿತು. ವಿಶಾಲವಾದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಮಾಂಡರ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಪಾಯಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಅವರ ಪರಿಚಯ ನೀಡುವ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರ ಹಿಂದುಗಡೆ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಂಥ ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಓದಿ ನಾವು ಆ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಲೋಂಗೇವಾಲಾದ  ಯುದ್ಧಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸ್ಮಾರಕ ಎರಡೂ ನನಗೆ ಭೇಟಿಯ ಅತೀವ ಸಾರ್ಥಕ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು.  ಹುತಾತ್ಮ ಜೀವಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಕಾರು ಹತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುತ್ತುಹಾಕಿ ಬಂದ ನಾವು ಮೊದಲು ಬಂದಿದ್ದ ರಾಜಪಥವನ್ನು ಸೇರಲು ಮತ್ತೆ ರಾಮಗಢವನ್ನು ಸೇರಬೇಕಿತ್ತು. ಈ ರಾಮಘಡದ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಟಿವಿ ಟವರ್‌ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ಮೂರು ನೂರು ಅಡಿ. ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್‌ ಕ್ರಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಊಟ ಪೂರೈಸಿ ಜೈಸಲ್‌ ಮೇರ್‌ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟೆವು. “ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂಬುದು ಸುಮ್ಮನೆ ಸಿಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ವೀರಯೋಧರನೇಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ನಮಗೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು” ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾದ ಮಾತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅನುರಣಿಸತೊಡಗಿತು. ಗಡಿಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸ್ಥಳ ವೀಕ್ಷಣೆ ನನ್ನ ರಾಜಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ.

*****

ಡಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

೧೩-೧೦-೨೦೨೬

 

ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ: ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ಪತನವಾದ ದುರಂತ ಕಥೆ!

ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾರು ತಾನೆ ಕೇಳಿಲ್ಲ! ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಓದಿಕೊಂಡವರೆಲ್ಲರೂ ಅವಳ ಇಡೀ ಜೀವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಹೆಸರನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಡೀ ಮಧ್ಯಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುವ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ʻನೂರ್‌ ಜಹಾನ್‌ ʼ ಇನ್ನೊಂದು ʻರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿʼ. ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ವೈಜಯಂತಿಮಾಲಾ ಅಭಿಯನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ, ʼಚಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿʼ ಹಾಗೂ ಖ್ಯಾತ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಂಜಯ್‌ ಲೀಲಾ ಬನ್ಸಾಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ʼಪದ್ಮಾವತ್‌ʼ ಈ ರಾಣಿಯ ರೋಚಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು ಎನ್ನಬಹುದು.

ಪದ್ಮಾವತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪದ್ಮಿನಿ ಸಿಂಗಾಲದ ರಾಜ ಗಂದರ್ಭಸೇನ ಮತ್ತು ಚಂಪಾವತಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು. ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದವಳು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವಳು ಮಾತನಾಡುವ ಗಿಳಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳಂತೆ. ಅವಳು ಬೆಳೆದು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಆ ಕಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಅವಳ ತಂದೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ರಜಪೂತ ರಾಜ ರಾವಲ್‌ ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಈ ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರಿನ್ನು ಗೆದ್ದು ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈಗಾಗಲೇ  ನಾಗಮತಿ ಎಂಬ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರತನ ಸಿಂಗ್ ಗೆ ಈ ಪದ್ಮಾವತಿ ಹೀಗೆ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ತೂರು ಅರಮನೆ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ.

ಇವಳ ಗಂಡ ರಾವಲ್‌ ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಒಬ್ಬ ಶೂರ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ರಾಘವ ಚೇತನ ಎಂಬ ಸಂಗೀತಗಾರ ಕೂಡ ಇದ್ದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರನಾದ ಅವನಿಗೆ ವಾಮಾಚಾರ ಕೂಡ ಗೊತ್ತಿದ್ದು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ವಾಮಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಸಲ ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದನೆಂದೂ ಅದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನೂ ಹಿಂದೆಪಡೆದನೆಂದೂ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅವನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮಸಿಬಳಿದು ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ರಾಜನೇ ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಒಂದು ಎಡವಟ್ಟು ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ರಾಜ ರತನ್ ಸಿಂಗ್‌ ತಾನು ಎಂದೆಂದೂ ಎದುರಿಸಿ ಸೋಲಿಸಲಾಗದ ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಮೂಲಕ ತಾನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವೇ ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಹಾಳಾಗಲು ಆಮಂತ್ರಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ!

ಖಿಲ್ಜಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಸುಂದರಿ

ಅದು ಹೇಗೆ ಎಂದರೆ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ದಾಳಿಕೋರರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲ ರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜ ಅಲ್ಲಾ ಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ. ರಾವಲ್‌ ರತನ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಅವನಿಂದ ಅವಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಘವ ಚೇತನ  ದೆಹಲಿ ಕಡೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಪಾಳೆಯವನ್ನು ಸೇರಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಒಂದು ಸಲ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ಬೇಟೆಗೆಂದು ಕಾಡಿಗೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕಾದು ಅವನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನ ಕಿವಿಗೆ ಆ ಸಂಗೀತ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಈ ರಾಘವ ಚೇತನ! ಇದು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಅವನು ಯಾರೆಂದು ನೋಡಿ ಕರೆತರಲು ತನ್ನ ಬಂಟರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ರಾಜನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಸಂಗೀತ ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದಿರಲು ಖಿಲ್ಜಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಆಗ  ರಾಘವ ಚೇತನ, “ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದೂ ತನ್ನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಏಕೆ ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತೀರಿ ರಾಜಾ?” ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.  ಒಗಟಿನಂತಹ ತನ್ನ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಲು ಖಿಲ್ಜಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಈ ರಾಘವ ಚೇತನ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳಂತಹ ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಅವಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ರಾಜರಿಗಿಂತ ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ಹೆಣ್ಣುಬಾಕನಾಗಿದ್ದ ಖಿಲ್ಜಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸುಂದರಿಯಾದ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿರಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅವನು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೋಸದ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಚಿತ್ತೂರು ರಾಜ

ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ರಜಪೂತರ ಕೋಟೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟುಸುಲಭವಾಗಿ ಭೇದಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾದ ಖಿಲ್ಜಿ ಕುಟಿಲ ಉಪಾಯವೊಂದನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಂತೆ ಅವಳ ಮುಖವನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಲು ತಾನು ಇಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ರಜಪೂತ ರಾಜನಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಲಾಡ್ಯ ಶತ್ರುವೊಬ್ಬನನ್ನು ಮಿತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ  ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೀಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಆಪ್ತರಕ್ಷಕರ ಜೊತೆಗೆ ಮೇವಾಡ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ತೂರಿಗೆ ಬರುವ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸುಂದರ ರಾಣಿ ಎಂದೆ ಹೆಸರಾದ ಪದ್ಮಿನಿ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ! ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಮುಖನೋಡಿ ಖಿಲ್ಜಿ ಮರಳಿ ದೆಹಲಿಕಡೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ ಪಡೆ ಕೋಟೆಯ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ನೇಹದ ಭೇಟಿ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಪಡೆಯನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡಲು ರಾಜ ರಾವಲ ರತನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಒಂದಿಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಅವರೊಡನೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ಬೀಳ್ಕೊಡಲು ಬಂದ ರಾಜ ರತನ್‌ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಖಿಲ್ಜಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪದ್ಮಿನಿಯನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ.

ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ರತನ್‌ಸಿಂಗ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಆಪ್ತರನ್ನು ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸಲು ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ನೂರಾ ಐವತ್ತು ದೋಲಿಗಳು ಹೊರಡುತ್ತವೆ. (ದೋಲಿ ಎಂದರೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುತ್ತಲೂ ಪರದೆ ಇರುವ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ- ಆಗ ಪರದಾ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ). ಈ ನೂರಾ ಐವತ್ತು ದೋಲಿಗಳು ರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರವಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ರಾಜ ರತನ್‌ಸಿಂಗ್‌ ತುಂಬಾ ಮುಜುಗರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸುಂದರ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ರಾಜಪರಿವಾರದ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೊಡುವುದು ಯಾವ ರಾಜನಿಗೆ ತಾನೆ ಮುಜುಗರ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ…

ಆದರೆ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ದೋಲಿಗಳು ಬಂದ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಹೋದ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಪ್ತಪಡೆಗೆ ಕಂಡದ್ದು ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರು ಅಲ್ಲ! ಬದಲಾಗಿ ದೋಲಿಯೊಳಗೆ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದ ರಜಪೂತ ಸೈನಿಕರು! ತಕ್ಷಣ ಅವರು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಮರಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೇಹದ ಭೇಟಿಗಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನೇನೂ ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ತಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ರಜಪೂತ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ತುಳಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾವಾದ ಖಿಲ್ಜಿ!

ಹೀಗೆ ಪದ್ಮಿನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಥಮ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಅಲ್ಲಾ ಉದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿ ತುಳಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾವಿನಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಸರಿ ಪದ್ಮಿನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಛಲಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯ ಸಾಧಿಸಿ ತನ್ನ ವಿಶಾಲಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಕೋಟೆಗೆ ಆಹಾರ ಮುಂತಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೋಗದಂತೆ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ರಜಪೂತರು ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವರು ನಿಜ. ಆದರೆ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರದ್ದು ಚಿಕ್ಕ ಸೈನ್ಯ. ಬಲಾಢ್ಯನಾದ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯವ!ನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಸಾವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ಅವರ ಆಯ್ಕೆ ಸಾವೇ. ಕೊನೆಗೆ ಏನಾದರೂ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಧೈರ್ಯತುಂಬಿದ ರಾಜ ಹೊರಗೆ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮಡಿ ಎಂಬಂತೆ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದ ರಜಪೂತ ಸೈನ್ಯ ಅರಮನೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಎರಗುತ್ತದೆ.

ಒಳಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಗೆಲುವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದ ಹೆಂಗಸರು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ವಶವಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ  ಎಂಬುದೂ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸೈನ್ಯ ಸೋತ ರಾಜನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದು, ಆ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಪರಿವಾರದ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರೌರ್ಯಕಾರ್ಯ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯದೇ ಯಾರೇ ಗೆದ್ದರೂ ಯಾರೇ ಸೋತರೂ ನಡೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಗೂ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸಿಗದೇ ಹೋದ ಸುಂದರಿ!

ರಜಪೂತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರಂತೆ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಅವರಿಗೆ ʻಶೀಲʼ ಮತ್ತು ʻಸಾವುʼ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ಅವರ ಆಯ್ಕೆ ಕೂಡ ಸಾವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕು ಅವನಿಂದ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅವಮಾನಿತಳಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಾನು ಅವನಿಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಸಾಯುವುದೇ ಸರಿ ಎಂದು ಅವಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಪರಿವಾರದ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ತಾವು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆ ಕಡೆ ಕೋಟೆಯ ಹೊರಗೆ ಗಂಡಸರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಈ ಕಡೆ ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಅರಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯ ಜೊತೆ ಜೋಹಾರ್‌ ಪದ್ಧತಿ ಅನುಸರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಾಯಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. (ಜೋಹಾರ್‌ ಎಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣ ಅಪ್ಪಿದಾಗ ವೈರಿರಾಜರ ಕೈಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇದನ್ನು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು).

ಪದ್ಮಿನಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆಯೇ ರಜಪೂತ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೋಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯ ಒಳನುಗ್ಗಿ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಳಬಂದ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಅವಳು ಸಿಕ್ಕಳೇ? ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕದ್ದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಅವಳ ದೇಹದ ಬೂದಿ! ಅವನು ಒಳಬರುವುದರೊಳಗೆ ಅರಮನೆಯ ಪರಿವಾರದ ಎಲ್ಲ ಹೆಂಗಸರನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅವಳು ಜೋಹಾರ್‌ ಪದ್ದತಿಯಂತೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಮಾಡಿದ್ದಳು!

ಹೀಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳ ಸೌಂದರ್ಯವೋ ಅಥವಾ ಆ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಡೊಬ್ಬ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಹುಚ್ಚೋ ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವಕ್ಕೇ ಕುತ್ತುತಂದ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತವಾದ ರಜಪೂತ ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ದುರಂತ ಕತೆ ಈ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯದ್ದು! ಮೊನ್ನೆ ಚಿತ್ತೋಡ್‌ಗಡ್‌ನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಪದ್ಮಿನಿಯ ಅರಮನೆ ರಿಪೇರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅದೊಂದನ್ನು ನೋಡಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಸುತ್ತಿ ಸುತ್ತಿ ಆಯಾಸಗೊಂಡು ಆಯಾಸ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಈ ಪದ್ಮಿನಿ ಸಾವಿರಾರು ಹೆಂಗಸರೊಂದಿಗೆ ಹೀಗೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ  ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಮಂಗಗಳ ಜೊತೆ ತುಸುಹೊತ್ತು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳು ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಬೇಸರ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಫೋಟೋ ಇವೆ ಗಮನಿಸಿ.

ಈ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ:

ಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಚಿಂತನೆ:

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದ ಡಾ ರಾಮ ಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಇಂದಿನ ಮಹಿಳೆಯರು (ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ) ʻಸೀತಾಮಾದರಿʼ ಮತ್ತು ʻದ್ರೌಪದಿ ಮಾದರಿʼ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಗಂಡ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸೀತಾಮಾದರಿಗಿಂತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ದ್ರೌಪದಿ ಮಾದರಿ ಅವರ ಆದರ್ಶವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ ಹೀಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರುವುದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆದರ್ಶವೆಂದು ಕುಲಗೌರವ ಕಾಪಾಡಿದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಃ ಶೂರಳೇ ಆಗಿದ್ದ ಪದ್ಮಿನಿ ಸಾಯುವುದು ಎಂದೇ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಪದ್ಮಿನಿ ಬೆಂಕೆಗೆ ಹಾರುವ ಬದಲು ಆ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಗಂಡಂದಿರೊಂದಿಗೆ ವೈರಿ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಎರಗಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇದು ಪದ್ಮಿನಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅವರ ಅಗೌರವವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಭಿನ್ನಮತ ಅಷ್ಟೆ!

*****

ಪಕ್ಷಪಾತದ ನಿರೂಪಣೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ

ಪದ್ಮಿನಿಯ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕಥೆಯು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಾದ ಮಲ್ಲಿಕ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಜಯಾಸಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೪೦ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ʼಪದ್ಮಾವತ್‌ʼ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಪಸ್ವರವಿದೆ. ಆತ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ರಜಪೂತರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತೆ  ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಈ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಪಸ್ವರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಅಪಸ್ಪರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿತವಾದ ಬೇರೊಂದು ನಿರೂಪಣೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೇ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

****

ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತನೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ʻಜೋಹಾರ್‌ʼ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ʻಶೀಲʼ ಅಥವಾ ʻಚಾರಿತ್ರ್ಯʼ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅವಳ ದೇಹದ ಯಾವುದೋ ಒಂದೋ ಅಥವಾ ಎರಡೋ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ವಿಷಯವೇ ಅಥವಾ ಅದು ಮನಸ್ಸು ದೇಹ ಆಲೋಚನೆ ಇವೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದೇ ಎಂಬುದು ಈ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ. ಶೀಲ ಅಥವಾ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಹೆಣ್ಣನ್ನೇ ಅಪರಾಧಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಸಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈಗಿನ ನಿಲುವು.

ಚಿತ್ತೂರಿನ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ

ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿಯ ಕಥೆಯ ನಡೆದ ಕೋಟೆ ಈಗ ಇರುವುದು ಈಗಿನ ರಾಜಸ್ತಾನ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವಾದ ಚಿತ್ತೋಡ್‌ಘಡ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟವೊಂದರ ಮೇಲೆ. ಪದ್ಮಿನಿಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ತೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಸ್ಥಳ ಖಿಲ್ಜಿಯ ವಶವಾದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಖಿಜರಾಬಾದ್‌ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಆ ಮಗನನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಗೌರ್ನರ್‌ ಅನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ತೋಡ್‌ಘಡ್‌ ಆಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮರುನಾಮಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

******

ಡಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

೧೦-೧೦-೨೦೨೬

 

ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ್‌ ಅವರ ʻಹುಳಿಮಾವು ಮತ್ತು ನಾನುʼ ಕೃತಿಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು..

ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ್‌ ಅವರ ʻಹುಳಿಮಾವು ಮತ್ತು ನಾನುʼ ಕೃತಿಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು..

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕೃತಿ ಬರೆದು ʻಲೇಖಕಿʼ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಮೂವರು ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಒಬ್ಬರು ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಹೆಂಡತಿ ರಾಜೇಶ್ವರಿ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಗಳು ತಾರಿಣಿ ಚಿದಾನಂದ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಲಂಕೇಶರ ಪತ್ನಿ ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ್.‌ ಈ ಮೂವರು ಲೇಖಕಿಯರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳೇ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಒಂದೇ ಕೃತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ʼಲೇಖಕಿʼಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದವೋ ಅಥವಾ ಅವರ ಬರೆವಣಿಗೆಗೆ ಬೇರೆ ಲೇಖಕಿಯರಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಯಾವುದಾದರೂ ವಿಶೇಷತೆ ಇತ್ತೆ ಎಂಬುದು ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯ. ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬಹುದು. ತಾರಿಣಿಯವರು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾಗಲೀ, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಅವರು ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾಗಲೀ ಓದುವಾಗ ಓದುಗರಿಗೆ ಆಗದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವ ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶರ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ಬದುಕಾಗಲೀ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಬದುಕಾಗಲೀ ಲಂಕೇಶರ ಬದುಕಿನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇಂದಿರಾ ಅವರಿಗೆ ಆದ ಅನೇಕ ಕಹಿ ಅನುಭವಗಳು ಉಳಿದಿಬ್ಬರಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ, ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇರು ಪ್ರತಿಭೆಯಾದ ಲಂಕೇಶರ ಜೊತೆ ಸಂಸಾರ ಹೂಡಿದ ಇಂದಿರಾ ತಮ್ಮ ಆರಂಭದ ಉತ್ಸಾಹದ ಜೀವನ, ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಿರುಕು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ, ಅದರಿಂದ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ನೋವು ಸಂಕಟ,  ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆ ʻಹುಳಿಮಾವು ಮತ್ತು ನಾನುʼ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಗಲಿದ ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಓದಿಗಾಗಿ ಆ ಕೃತಿಯ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುವೆ. ಈ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾದವೇನಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟಿದ ಭಾಗಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಂಬುದನ್ನು ಓದುಗರು ಗಮನಿಸಲು ಕೋರುವೆ. – ಡಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ   

*****

ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು……..

ನನ್ನ ಹೆಸರು ಇಂದಿರಾ. ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ಜವಾಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನ. ಅದಕ್ಕೇ ನೆಹರೂ ಅವರ ಮಗಳ ಹೆಸರನ್ನೇ ನನಗೆ ಇಟ್ಟರು.

***

ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನನಗಾಗ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಅಮ್ಮನ ನೆನಪೂ ನನಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಸದಾ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಆಗಿನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಬಿಟ್ಟಿರಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿಸುವ ಆಸೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲಸದವರನ್ನೂ ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ನಾವು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ನನಗೆ ಐದು ವರ್ಷ ಆಗುವವರೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಕುಸ್ಕೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ (ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾ) ಸಾಕಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ದಾವಣಗೆರೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಬಂದು ಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಆಫೀಸಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

***

ಒಂದುದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಹುಡುಗ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿಗಧಿಯಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆಲ್ಲ ಸಂಭ್ರಮ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ನನಗೆ ಡ್ರೆಸ್‌ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ʼನವರಂಗ್‌ʼ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನಟಿ ಜಯಶ್ರೀ ಉಟ್ಟಿದ್ದ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಸೀರೆ ತುಂಬಾ ಫ್ಯಶನ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಅಕ್ಕನ ಹತ್ತಿರ ಅಂತಹದ್ದೇ ಶಿಫಾನ್‌ ಸೀರೆ ಇತ್ತು. ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಉಡಿಸಿ, ಎರಡು ಜಡೆ ಹೆಣೆದು ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದರು.

ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಲಂಕೇಶಪ್ಪನವರು ಬಂದರು. ಆಗ ನಾನು ಸಣಕಲು ಕಡ್ಡಿ. ಆದರೆ ಅವರು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಆಳು. ನನ್ನ ಮೂಗು ಮೊಂಡ. ಅವರದ್ದು ತುಂಬಾ ನೀಟಾದ ಮೂಗು. ನನಗಿಂತ ಬೆಳ್ಳಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಾನು ಏನೇನೂ ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಕ್ಕ ʼಹುಡುಗ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇನು ಆಗುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲʼ ಎಂದಳು ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಿಂಡಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಹೊರಟರು.

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವೈ ಎನ್‌ ಕೆ, ಸುಮತೀಂದ್ರ ನಾಡಿಗ್‌ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಪ್ಪನವರ ಜೊತೆಗೆ (ಈಶ್ವರಪ್ಪನವರು ಲಂಕೇಶರು ಹೆಣ್ಣು ನೋಡಲು ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಹೆಣ್ಣು ನೋಡಿಕೊಂಡುಬಂದು ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಲಂಕೇಶರಿಗೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗ) ಲಂಕೇಶಪ್ಪ ಬಂದರು. ಅವತ್ತು ಯಾರದ್ದೋ ವಾಚ್‌ಅನ್ನು ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಅದನ್ಜು ಗಮನಿಸಿದ ಲಂಕೇಶಪ್ಪನವರು, “ಟೈಮ್‌ ಎಷ್ಟ್ರೀ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ಅವರದ್ದು ಕೀರಲು ದನಿ. ನಾನು ವಾಚ್‌ ನೋಡಿಕೊಂಡು, “ಹತ್ತು ಗಂಟೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ” ಅಂದೆ. ಇದೇ ನನ್ನ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ಸಂಭಾಷಣೆ.

***

ಅದು ಕರಿಬಸಪ್ಪ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ “ಆಹಾ ನೀನು ಮದುವೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗ ರಾವಣ ಅಂದರೆ ರಾವಣ. ಮಂದಿ ಸೇರಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯ ಸೇರಲ್ಲ. ತುಂಬಾ ಒರಟ” ಎಂದು ಬೇಜಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು……… ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಆದನಂತರ “ಸಧ್ಯದಲ್ಲೆ ಮದುವೆ ಬೇಡ. ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯಲಿ, ಇಂದಿರಾನೂ ಓದಲಿ” ಎಂದು ಲಂಕೇಶರು ಹೇಳಿದರು. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಶಿವಮೊಗ್ಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶರಿಗೆಂದು ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ತಮ್ಮ ಬೆಡ್‌ ರೂಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಭಾವಿ ಅಳಿಯನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವಾಗಲೂ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪಯ್ಯ ನನ್ನ ಭಾವ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ  (ಲಂಕೇಶರ ಸಹೋದರ) ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಳಿಯ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಲಂಕೇಶರು ತಮ್ಮ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದರು.

ಲಂಕೇಶರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು, ಅಡುಗೆಯವರು ಮಾಡಿದ್ದ ತಿಂಡಿ ತಿಂದು, ನೀಟಾಗಿ ಡ್ರೆಸ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸೂಟ್‌ಬೂಟ್‌ ಧರಿಸಿ, ಕೋಟಿನ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಲಾಬಿ ಹೂವನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಸೈಕಲ್‌ ಹತ್ತಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆಗಲೂ ಅವರು ತಲೆಕೂದಲನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಒಂದು ದಿನ ಅವರಿಗೆ ಬಾಚಣಿಕೆಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು.

***

ಲಂಕೇಶರು ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಮಾತಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿನಿಮಾ, ಎಂ.ಜಿ.ರೋಡ್‌, ಹೊಟೆಲ್‌ ಎಂದೆಲ್ಲ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದೆವು. ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುವ ಮುನ್ನ ಅವರು ಸಿಗರೇಟ್‌ ಸೇದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಬಿಯರ್‌ ಕುಡಿದಿದ್ದರೆ ಬಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಬಂಡಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಮರ್ಮ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರವೇ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದ್ದು.

****

ಈ ಮಧ್ಯೆ ನನಗೆ  ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ ಆಯಿತು. ಅದು ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಲಂಕೇಶಪ್ಪನವರಿಗೆ ಹೇಳಬೇಡ ಎಂದು ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡಲು ನನಗೆ ಮನಸ್ಸು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ನನಗೆ ಆಗಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದೆ. ಅವರು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ “ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಬಿಡು” ಎಂದರು.

***

ಲಂಕೇಶರು ಬಹಳ ಮುಂಗೋಪಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗಲಾಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಗೆಳತಿಯೊಬ್ಬಳು ಇವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಇವರು ಪಾಠಮಾಡುವಾಗ ಆಕೆ ಕ್ಲಾಸ್‌ ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ಪೆನ್‌ ಬೀಳಿಸಿದಳಂತೆ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಕೋಪಗೊಂಡ ಲಂಕೇಶರು, “ಏನ್ರಿ, ಸರಿಯಾಗಿ ಪೆನ್‌ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳೊಕು ಬರಲ್ಲ ನಿಮಗೆ, ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಬರ್ತೀರಿ” ಎಂದೆಲ್ಲ ಬೈದಿದ್ದರಂತೆ, ಆಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, “ಅಬ್ಬಬ್ಬ ಸಿಡುಕಾ ಅಂದ್ರೆ ಸಿಡುಕಾ. ಹೇಗೆ ಇರ್ತಿಯೋ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ” ಎಂದಿದ್ದಳು.

***

ಆಗ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತರ-ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಗುಂಪು ಎಂದೂ ಗಲಾಟೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದವು. ಆಗ ಒಮ್ಮೆ ಕೆಲ ಹುಡುಗರು ಲಂಕೇಶರಿಗೆ ಸಮಾ ಹೊಡೆಯಲು ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೊರಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಲಾಟೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಲಂಕೇಶ್‌ ಹಿತ್ತಲ ಕಾಂಪೌಡ್‌ ಹಾರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದರು.

ಇತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲೂ ಗಲಾಟೆ. ಅತ್ತ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಗಲಾಟೆ.. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕಂಡು ಲಂಕೇಶರು “ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಿ” ಎಂದರು. 1960 ಮೇ 16ಕ್ಕೆ ಮದುವೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು.

ಮದುವೆಯ ಆಮಂತ್ರಣ ಪತ್ರಗಳನ್ಜು ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವಾಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಲಂಕೇಶಪ್ಪನವರಿಗೆ ಅದೇನನ್ನಿಸಿತೋ “ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾ?” ಎಂದರು. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು, “ಯಾಕೆ?” ಅಂದೆ. “ಎಲ್ಲರೂ ಲಂಕೇಶಪ್ಪ ಅಂದರೆ ರಾವಣ ಅಂತೆಲ್ಲ ಅಂತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ” ಎಂದರು. “ಏನೂ ಬೇಡ. ನಿಮಗೆ ಈ ಹೆಸರೇ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ” ಅಂದೆ. ಆಗ ಅವರು “ಇರಲಿ ಬಿಡು” ಎಂದರು. ಆದರೆ ಆಮಂತ್ರಣ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಲಂಕೇಶಪ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೀ ಲಂಕೇಶ ಎಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿದ್ದಿದ್ದರು.

ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮದುವೆಯ ಆಮಂತ್ರಣವನ್ನು ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು. “ನೋಡು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಹುಡುಗ ಬೇಡ. ಈ ಮದುವೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸೋಣ”… ಆದರೆ ನಾನು ಲಂಕೇಶರನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದಾಗ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ನೋವು ಸಿಟ್ಟು ಬೇಸರ ಎಲ್ಲವೂ ಆಯಿತು.

ಆಗ ಅಪ್ಪಯ್ಯ “ಹಾಗಾಗದರೆ ಆತನೊಂದಿಗೆ ನಿನಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಬಂದರೂ ನ್ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಎಂದೂ ಕೇಳಬಾರದು” ಎಂದು ಷರತ್ತು ಹಾಕಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶರ ಜೊತೆಗಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೇ ನೋವು, ಕಷ್ಟ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದರೂ ನಾನೆಂದೂ ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ನೆರವನ್ನು ಕೇಳಲೇ ಇಲ್ಲ.

***

ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಎನ್‌ಡಿವಿ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಲಂಕೇಶರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕೊನಗವಳ್ಳಿಯ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ರೋಸಿಹೋಗಿದ್ದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮದುವೆಯ ಆರೆಂಜ್‌ ಮೆಂಟ್‌ ಎಲ್ಲ ಮಾಡಿ ಯಾವುದೋ ಹೊಟೆಲ್‌ಗೆ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮದುವೆಗೆಂದು ನನ್ನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಒಂದು ತಾಳಿ ಮಾತ್ರ. ಲಂಕೇಶರ ಮನೆಯವರೆ ಮೂರೆಳೆಯ ಸರ, ಬಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತು ತೊಲ ಬಂಗಾರ ಹಾಕಿದ್ದರು.

ಲಂಕೇಶರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಅಕ್ಕ ಬಸಕ್ಕಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣಕ್ಕ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣಕ್ಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನೆ ತನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ ಲಂಕೇಶ್‌ ನನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಣ್ಣಕ್ಕನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಮದುವೆಯ ದಿನ ತನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆರತಿ, ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕಿ ಹಾರೈಸಿದರೆ ವಿನಃ ನನಗೆ ಆರತಿಯನ್ನೂ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ಹಾಕಿ ಹಾರೈಸಲಿಲ್ಲ.

ಮದುವೆಯ ನಂತರ……..

“ನೀನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿ? ಕಾಲೇಜ್‌ ಸೇರು” ಎಂದರು ಮಾವ. ಅದನ್ನುಕೇಳಿ ಓದುವ ಆಸೆ ಮತ್ತೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಚಿಗುರೊಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಆಗ ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ಒಂದೇ ಕಾಲೇಜ್.‌ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್.‌ ಲಂಕೇಶರು ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಲಂಕೇಶರು, “ಬೇಡ, ನಾನು ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಕಾಲೇಜ್‌ಗೆ ಇವಳೂ ಬಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದಾಗ ನಾನು ಸುಮ್ಮನಾಗಬೇಕಾಯಿತು.

ಆಗ ಲಂಕೇಶರರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 240 ರೂ ಸಂಬಳ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಭಾವ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರು ಎರಡನೆಯ ತಾರೀಖಿನಂದು ಬಂದು ಇವರ ಜೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದ ದುಡ್ಡನ್ನೆಲ್ಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆನಂತರ ಲಂಕೇಶರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಳವನ್ನು ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಕೊಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಲಂಕೇಶರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವತ್ತಿನ ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ಲೆ ಒಂದು ಲಕ್ಸುರಿ ವಾಹನವಾಗಿತ್ತು. ಯೌವನದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು, ಹೊಸ ಬದುಕಿನ ಆಶಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದು ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಜುಂ ಅಂತ ಓಡಾಡುವ ಆಸೆ. ಆದರೆ ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಕೊಳ್ಳಲು ನಮ್ಮಹತ್ತಿರ ದುಡ್ಡು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮದುವೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಒಡವೆ ಇತ್ತಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾರಿ ಒಂದು ಸ್ಕೂಟರ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ ಎಂದು ನಾವಿಬ್ಬರೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು……. ಚಿನ್ನ ಮಾರಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಮೇಲೆ ಕೂತು ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಕೋಪ ನೆತ್ತಿಗೇರಿ ನನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೈದರು.

ಒಂದು ದಿನ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸ್ಕೂಟರಿನಲ್ಲೇ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಏಕಾಏಕಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು. ನನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 4.30ಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆವು. ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಶಬ್ದ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ಕೇಳಿಸಬಾರದೆಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಅನ್ನು ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಆಮೇಲೆ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊರಟೆವು.

ಭದ್ರಾವತಿ ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇವರು ಸ್ಕೂಟರ್‌ಅನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿಸಿ ಅದು ಒಂದು ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗುವಾಗ ನಾನು ಸ್ಕೂಟರ್‌ನಿಂದ ಜಾರಿ ರಸ್ತೆಗೆ ಬಿದ್ದೆ…. ನನ್ನ ಕೈಕಾಲು ತರಚಿತ್ತು.  ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ಸೀರೆ ಕೆಸರುಮಯವಾಗಿತ್ತು… ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ “ಇವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಇಂದೂ ಹಾಳಾಗಿ ಹೋದಳು ಎಂದು ಕೂಗಾಡಿದರಂತೆ….

ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ತಲುಪಿ ಮಲಗಿದ ನಾವು ಮಾರನೆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದೆವು…… ನನಗೆ ಬ್ಲೀಡಿಂಗ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನದ ನಂತರ್‌ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಅನ್ನು ಟ್ರೈನಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದೆವು…. ಅವತ್ತು ರಾತ್ರಿ ನನಗೆ ಬ್ಲೀಡಿಂಗ್‌ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು…… ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಡಾಕ್ಟರ್‌ ನನಗೆ ಗರ್ಭಪಾತ ಆಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನನ್ನ ಗರ್ಭವನ್ನು ಕ್ಲೀನ್‌ ಮಾಡಿದರು. ನಾನು ಪ್ರಿಗ್ನೆಂಟ್‌ ಆಗಿದ್ದೆ ಎಂಬುದೇ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಪಾತದ ಸುದ್ಧಿ ಕೇಳಿ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋದೆವು.

***

ಯಾವಾಗಲಾದರೊಮ್ಮೆ “ನಿನಗೆ ಸೀರೆ ಕೊಡಿಸುತ್ತೇನೆ ಬಾ” ಎಂದು ಅಂಗಡಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇವರು ಅರ್ಧ ಸಿಗರೇಟ್‌ ಸೇದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾನು ಸೀರೆ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ನಾನು ತಡಮಾಡಿದರೆ “ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಸೀರೆ ಉಡುತ್ತೀಯ? ಬೇಗ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಾ” ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಆದ ನಂತರ ನಾನು ಪಾಠ ಕಲಿತೆ. ನಾನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸೀರೆ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಮೇಲೆ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ, “ಒಂದೆ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸೀರೆ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಮಾಡಿದೆ” ಎಂದು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದೆ.

ನಮ್ಮ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಮೆಗ್ಗನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಗೌರಿ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಒಟ್ಟು 70 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಬೇಬಿ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ 40 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂರನೆಯ ಹೆರಿಗೆ ಆದ ನಂತರ ನಾನು ಆಪರೇಷನ್‌ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯವರೇ ನನಗೆ 240 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಮೂವರ ಮಕ್ಕಳ ಹೆರಿಗೆಗೆ ನಾನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಒಟ್ಟಿ 110 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅವರೇ ನನಗೆ 130 ರೂಪಾಯಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಳಿಸಿದ್ದರು.

***

ಲಂಕೇಶರು ಎಂಥವರು ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ 11 ಗಂಟೆಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ “ಕಾಫಿ ಮಾಡಿಕೊಡು” ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು, “ಅವರಿಗೇಕೆ ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ?” ಅಂದರು. ಆಗ ಲಂಕೇಶರು ಎಂದಿನಂತೆ, “ಇಲ್ಲಾ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಒಂದಿಷ್ಟೂ ಬೇಜಾರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ವೇನೆ?” ಎಂದು ನನ್ನನ್ನೇ ಕೇಳಿದರು. ಮನೆಗೆ ಬಂದವರ ಎದುರಿಗೆ “ಹೌದು ನನಗೆ ಬೇಜಾರು ಆಗುತ್ತೆ. ಕಾಫಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲ್ಲ ಹೋಗಿ” ಎಂದು ಹೇಳಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

***

ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಲಂಕೇಶರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಿ.ರಂ. ನಾಗರಾಜ್‌ ಪ್ರಮುಖರು. ನಾಗರಾಜ್‌ ಎಷ್ಟೋದಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗೆ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಆದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಡಾಕ್ಟರ್‌ ಹತ್ತಿರ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಲಂಕೇಶರಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ನಾಗರಾಜ್‌ ಅವರು.

ಕಿ.ರಂ. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಲವ್‌ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಿ.ರಂ. ಅವರನ್ನು ಮದುವೆ ಆಗುವುದು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನೆಯವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮನೆಯಿಂದ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ತಂದಿದ್ದ ಸೀರೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಟ್ಟು ಕಿ.ರಂ. ಜೊತೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯಾವಾಗಲೂ ನೀಟಾಗಿ ಡ್ರೆಸ್‌ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕಿ.ರಂ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಬಿಟ್ಟಿರಲಾರದಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರು ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ ಮದುವೆ ಆದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಯವರು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದರು.

***

ಮರುಳುಸಿದ್ಧಪ್ಪನವರಿಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.‌ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಮಗಳಾದ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಆಗುವ ಆಸೆ ಇತ್ತು. ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್.‌ ಅವರಿಗೂ ಮರುಳುಸಿದ್ಧಪ್ಪ ಅಳಿಯ ಆಗುವುದು ಇಷ್ಟವಿತ್ತು. ಆದರೆ ರುದ್ರಾಣಿ (ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್.‌ ಪತ್ನಿ) ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಮೇಷ್ಟ್ರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಆಸೆ ಇದ್ದಹಾಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮರುಳುಸಿದ್ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜಯಂತಿ ಮದುವೆ ಆಯಿತು.

***

ನಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಲಂಕೇಶರು ಕುದುರೆ ರೇಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಜಗಳಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಒಂದು ದಿನ “ನೀವು ಇನ್ನುಮುಂದೆ ರೇಸ್‌ಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಾಮೀಸ್‌ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಹಠ ಹಿಡಿದೆ. ಆಗ ಅವರು “ಹೋಗಲ್ಲ ಬಿಡೆ” ಎಂದರೇ ಹೊರತು ಪ್ರಾಮಿಸ್‌ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ…… ಮಗನ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಮಾಡಿ ಕುದುರೆ ರೇಸ್‌ಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ನನಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಿತ್ತು; ಈ ಆಣೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳೆಲ್ಲ ಲಂಕೇಶರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು. ಲಂಕೇಶರ ಜೂಜು ಮೋಜು ಮುಂದುವರೆಯಿತು….

***

“ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ನೀನೂ ನನ್ನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೀಯಾ ಅಂತ ಗೊತ್ತು. ಆದರೂ ಯಾಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ನೀನು? ನಿನ್ನ ಈ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಬೇಜಾರಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆ ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?

ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲಿಗಾದರೂ ಹೋಗಿ ಬಿಡೋಣ. ನನಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳು ಯಾರೂ ಬೇಡ. ನಾವಿಬ್ಬರೇ ಬಹುದೂರ ಹೋಗೋಣ. ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ನಿರಾಶೆ ಮಾಡಬೇಡ……..

ಆ ಪತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿದೆ. ಅದೆಷ್ಟು ಸಾರಿ ಓದಿದೆನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೂತಿದ್ದಕಡೆಯೇ  ಒಂದು ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕೂತೆ ಇದ್ದೆ ಮಂಕುಬಡಿದವಳಂತೆ…..

***

ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಜಗಳ ಆಡಿದೆ. ನನಗೆಷ್ಟು ಕೋಪ ಬಂದಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಲಂಕೇಶರು ನನಗೆ ಬರೆದಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಪತ್ರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ತೆಗೆದಿದ್ದ ಅವರ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಹರಿದು ಅವಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ನನ್ನ ಮತ್ತು ಲಂಕೇಶರ ಸಂಬಂಧ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದು ನಾನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತಾಳಿಯನ್ನೂ ತೆಗೆದೆ….. “ತಾಳಿ ಹಾಕಿಕೋ ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಲಂಕೇಶರು ಏನೇನೋ ಹೇಳಿದರೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ನಾನು ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಮಲಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆ….. ನನಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಎರಡೂ ಆಗಿದ್ದ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಮಾತು ಮೀರಿ ಲಂಕೇಶರನ್ನು ಮದುವೆ ಆಗಿದ್ದೆನಲ್ಲ, ನನಗೆ ತಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆ ಆಯಿತು ಅಂದುಕೊಂಡೆ….

.. ಅವತ್ತಿನಿಂದ ನನ್ನ ಜೀವನ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಹಿಡಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಯಾವ ದಾರಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ನನ್ನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಬಾರದು, ಅವರೆಂದಿಗೂ ನನ್ನಂತೆ ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬಾರದು, ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷನೊಬ್ಬನ ಜೊತೆ ಬಲವಂತದಿಂದ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಇರಕೂಡದು ಅವರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿಸಬೇಕು ಎಂದೆಲ್ಲ ಯೋಚಿಸಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹಮತವಿದ್ದ, ಹೇಗಾದರೂ ಜೀವನವೆಂಬ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ನನ್ನ ಮತ್ತು ಲಂಕೇಶರ ಜೀವನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದ ತಾಳಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದೆ….

***

ಲಂಕೇಶರು ಆಗ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ʼಪಲ್ಲವಿʼ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಸನ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. 1977ರಲ್ಲಿ ʼಪಲ್ಲವಿʼ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ʼರಜತ ಕಮಲʼ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಲಂಕೇಶರಿಗೆ ʼಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕʼ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.

ಪಲ್ಲವಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ತಯಾರಿ ಶುರುವಾಯತು. ಲಂಕೇಶರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಸಿನೇಮಾವನ್ನು ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಾನೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಲಿದ್ದೆ.

ಮೂವರೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ದೆಹಲಿಗೆ ಹೊರಟೆವು….. ಆದರೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಲಂಕೇಶರು ವಿಮಲಾ ನಾಯ್ಡು ಜೊತೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋದರು. ಆದರೆ ನಾನು, ನಮ್ಮ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು, ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಿವಕುಮಾರ, ಶಿವು ಹೆಂಡತಿ ವಿಮಲಾ.. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಟ್ರೈನ್‌ ಹತ್ತಿ ಹೊರಟೆ. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶರು ಯಾವುದೋ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನಾವೆಲ್ಲ ಯಾರದ್ದೋ ಚಿಕ್ಕಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡೆವು.

ಅವಾರ್ಡ್‌ ಫಂಕ್ಷನ್‌ ವಿಜ್ಞಾನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಾಡಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬರಲಿದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಮಗೆ ದೆಹಲಿ ಹೊಸದು. ನಾವೆಲ್ಲ ಹೊರಟು ವಿಜ್ಞಾನ ಭವನ ತಲುಪುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ತಡವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ತುಂಬಾ ಬಂದೋಬಸ್ತು. ಯಾವ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂದೂ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಲಂಕೇಶರನ್ನು ಕೇಳೋಣ ಎಂದರೆ ಅವರು ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ವಿಮಲಾ ನಾಯ್ಡು ಜೊತೆ ಒಳಗೆ ಕೂತಿದ್ದರು. ಕೊನೆಗೂ ನನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ನಾನೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೇಗೋ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದೆ.

ನಾನು ಆ ಬೃಹತ್‌ ಹಾಲಿನೊಳಗೆ ಕಾಲಿಡಿವುದಕ್ಕೂ, ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದು ಅನೌನ್ಸ್‌ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಸರಿಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ನಾನು ವೇದಿಕೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ವಿಮಲಾ ನಾಯ್ಡು ಎದ್ದು ವೇದಿಕೆ ಏರಿ ನನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರೆಲ್ಲ ಆಕೆಯ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದರು. ಆ ನಂತರ ಲಂಕೇಶರು ಆಕೆಯ ಫೋಟೋ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

ಆದರೂ ನಾನು ಕುದ್ದು ಹೋದೆ.

ಆದರೆ ಲಂಕೆಶರ ಜೊತೆ ಜಗಳವಾಡಿ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದೆವು.

****

ಆಕರ: ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ್‌ ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ʼಹುಳಿಮಾವು ಮತ್ತು ನಾನುʼ

ಆಯ್ಕೆ: ಡಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

ಸಂದರ್ಭ: ಇಂದಿರಾ ಲಂಕೇಶ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸಂದರ್ಭ

ದಿ: 16-06-2026

ಊರಿಗೆ ಊರೇ ಹಸೆಯಲಿ ನಿಂತರೆ……

ಊರಿಗೆ ಊರೇ ಹಸೆಯಲಿ ನಿಂತರೆ……

ಕಾರವಾರದ ಕಡಲತಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾರುವ ‍ಲೇಖನಿ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಶ್ರೀದೇವಿ ಕೆರೆಮನೆ ಜನಗಣತಿ, ಚುನಾವಣೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಬರೆದ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು, ವಯಸ್ಸು ಅನುಭವ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಕಿರಿಯರಾದ ಸಿಬ್ಬಂಧಿ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಸಿಕ್ಕ ಅಧಿಕಾರದ ಅಮಲಿನಿಂದ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿರಿಯರಾದ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೇಗೆಲ್ಲ ಮೂದಲಿಸುವುದು, ಹಿಯ್ಯಾಳಿಸುವುದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿಂದನೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವುದು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ತುಚ್ಛವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರೀದೇವಿ ಅವರು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಯಾವ ವಿಷಯವೂ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೆ ಉಳಿದವರು ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಷ್ಟೆ.

ಶ್ರೀದೇವಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಮನೆಗಣತಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟಪಡುವ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿನಾಯತಿ ಕೋರಿದಾಗ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹೇಗೆಲ್ಲ ಅವರನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಈ ಗಣತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇತರ ಗಣತಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುವಂಥ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಚುನಾವಣೆ ಅಥವಾ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ಅನೇಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ಆ ಕೆಲಸದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಕೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುವ ದೃ‍ಶ್ಯಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋಡಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯವರು ನೀಡುವ ಆಳೆತ್ತರದ ಬಾಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು, ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫೈಲುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತಾಯಂದಿರು ಹಾಲುಕುಡಿಯವ ಕೂಸುಗಳನ್ನು ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಬರುವುದೂ ಇದೆ. ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸಿ ವಿನಾಯತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಇವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಕಡೆಗೆ ಕಾಲು ಹಾಕಿದರೆ ಸಿಗದಿದ್ದವರು ʼಇನ್ನೇನು ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತೆʼ ಎಂದು ಮುಖ ಸಣ್ಣದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚುನಾವಣೆಯ ಸೂಟ್‌ಕೇಸ್‌ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಸ್ಸಿನ ಕಡೆಗೆ ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ವಿಯಾಯತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗುರುತಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಇವುಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕಡೆಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಯೇ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಗದೇ ಅಷ್ಟೇನೂ ಗಂಭೀರವಲ್ಲದವರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುವುದೂ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಸಲ್ಲಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನ್ಯಾಯಪರತೆ, ಮಾನವೀಯ ಕಾಳಜಿ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ತುಂಬಾ ಗಂಭೀರ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ವಿನಾಯತಿ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂಥವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಉಳಿದವರೂ ʼಶುರುವುʼಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅರ್ಹರಿಗೂ ವಿನಾಯತಿ ನೀಡಲು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ನೀಡುವವರೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆಗ ನಿಜವಾಗಿ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರಿಗೂ ವಿನಾಯತಿ ಸಿಗದೆ ಅವರು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಕಾರಣವೇ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಕಾರಣವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.  ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿ ಅರ್ಹರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿ ನೀಡಬೇಕಾದದ್ದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರೇ ಹೇಗೆ ಅಡೆತಡೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನಾವು ನೋಡಬೇಕು.

ಚುನಾವಣೆ, ಜನಗಣತಿ ಇವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ಸಂಗತಿ. ಯಾರಿಗೆ ಏನೇ ಆದರೂ ಇವು ನಿಲ್ಲದೇ ನಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಅನ್ಯಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಯಮದಿಂದ ಈ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿರುವುದು ಇವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡುವುದೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವೇ ಸರಿ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಯಾರು ಯಾರಿಂದಲೋ ಮಾಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವು ನಾವೇ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಕೆಲಸಗಳು ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ. ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರನ್ನು  ಬಿಡಿ. ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲದವರಾದರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆಯೇ? ಬರುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು? ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ.

ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಅಷ್ಟೆ. ಇನ್ನು ಜನಗಣತಿ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ನೌಕರನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವುದು ಎರಡೇ ಜನಗಣತಿ. ಒಂದಿಷ್ಟು ಪುಣ್ಯಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಮೂರು ಸಿಗಬಹುದು ಅಷ್ಟೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅವರು ಬಾರೀ ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದವರು ಅಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬ ನೌಕರನಿಗೆ ಅಥವಾ ನೌಕರಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಜನಗಣತಿ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂದರೆ ಎರಡು ಶರತ್ತುಗಳು ಪೂರೈಕೆ ಆಗಬೇಕು. ಒಂದು: ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗೇ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಇನ್ನೊಂದು: ಅವರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ತಕ್ಷಣ ಒಂದು ಜನಗಣತಿ ಬರಬೇಕು. ಈ ಎರಡು ಶರತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಆದವರು ಮಾತ್ರ ನಾಲ್ಕು ಜನಗಣತಿ ಮಾಡುವ  ಭಾಗ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಕರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಇಚ್ಚೆಯಿಂದ ಮಾಡಲು ಮುಂದೆಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಿಗೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಅಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅಥವಾ ನೌಕರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದು ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗುವುದು ಏಕೆ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲು ಇಲ್ಲಸಲ್ಲದ ನೆಪಹೇಳಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು  ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು.

ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ ಅಥವಾ ಗಣತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರದವರೂ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಯತಿಗಾಗಿ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಒಂದೊಂದು ಸಲ ವಿನಾಯತಿ ಕೋರುವವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೯೦ರಷ್ಟು ವಿನಾಯತಿಗೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.    ಹಿಂದೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೊಸತರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಇತ್ತು. ಆದರ್ಶದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಎರಡೋ ಮೂರೋ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಗೌರವಧನ ಸಿಕ್ಕರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಖರ್ಚಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದಾದರೂ ಶಿಕ್ಷಕರು ಈ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅಂತಹ ದರ್ದೂ ಏನಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೂ ತೀರಾ ಕಳಪೆ ಸಂಬಳ ಏನಿಲ್ಲ. ʼನಮ್ಮನ್ನು ಗಣತಿಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಾವೇ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಕೊಡ್ತೀವಿʼ ಅನ್ನುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಗೌರವ ಧನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹೋಗುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರ್ಶದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವರೂ ದಿನೇ ದಿನೇ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ ಕೃತಕ ಅಭಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಭಾವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ನೆರೆಹಾವಳಿಯಾದಾಗ ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದ ತಕ್ಷಣ ಬೆಳೆ ಹಾಳದವರ ಜೊತೆಗೆ ಹಾಳಾಗದವರೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಫೋಟೋ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರಿಂದ ನೆರೆಹಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೊಲಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದಂತೆಯೇ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಛೇರಿಗೆ ಅರ್ಜಿಗಳ ನೆರೆಯೂ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ! ಆಗ ಯಾರಿಗೆ ಹಾನಿ ಆಗಿದೆ ಯಾರಿಗೆ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತಲಾ ಐದುನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಇಲ್ಲದವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅಳತೊಡಗಿದರೆ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಳುವ ಸಂಕಟ ಯಾರಿಗೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿ, ʼಯಾರಿಗೂ ವಿನಾಯತಿ ಕೊಡಲ್ಲ, ಹೋಗಿʼ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುವುದೂ ಇದೆ.

ಅಂದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೀಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವಿನಾಯತಿ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸರಿ ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ನನ್ನ ಮಾತಿನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಅವರು ಅವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅರ್ಹರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು ಅದು ಅವರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಕೃತಕ ಅಭಾವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೈ ಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಷ್ಟೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಶಯ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯತಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಉಳಿದವರು ಇದೊಂದು ಗೌರವ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಸ್ವ ಇಚ್ಚೆಯಿಂದ ಈ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾಗುವುದಾದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಕೆ ಎಸ್‌ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಹುಡುಗರು ಪದ್ಯದ ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ಊರಿಗೆ ಊರೇ ಹಸೆಯಲಿ ನಿಂತರೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗುವರಾರಲ್ಲಿ? / ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುವ ಬಾಯೇ ಆದರೆ ಚಪ್ಪಾಳೆಗೆ ಜನ ಇನ್ನೆಲ್ಲಿ?. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ವಿನಾಯತಿ ಕೊಡಿ ಎಂದು ಅರ್ಜಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹಿಂತರೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಜನವೆಲ್ಲಿ?

*****

ರಾಜೇಂದ್ರ ಬುರಡಿಕಟ್ಟಿ

Sunday, May 24, 2026